XXIII Festiwal Muzyki Jednogłosowej

– Najbardziej wdzięczni jesteśmy za to, że udało wam się to wszystko zapisać, nagrać, uchwycić ten czas, który już może nie wrócić – zwracał się do wykonawców ostatniego koncertu Festiwalu – Zespołu „Pogranicze” prowadzący dziennikarz radiowy Paweł Sztompke. – A dzięki państwu, którzy są z nami, którzy przychodzą na koncerty – to, co robimy, jest potrzebne – komplementował publiczność. Organizatorami Festiwalu Muzyki Jednogłosowej byli: Urząd Miasta Płocka, POKiS, bazylika katedralna i kuria diecezjalna.
XXIII edycję Festiwalu Muzyki Jednogłosowej rozpoczęła żeńska Schola Gregoriańska z Łodzi działająca od 2011 roku przy Studium Muzyki Kościelnej Archidiecezji Łódzkiej. Panie wykonują chorał tradycyjny, przywrócony przez ośrodek benedyktyński w Solesmes (Francja). Usłyszeliśmy Magnum Misterium – Koncert ku czci Pana Jezusa Wcielonego i obecnego w Eucharystii. Antyfona O Sacrum Convivium – część oficjum przypisywanego Tomaszowi z Akwinu była wykonywana na uroczystość Bożego Ciała, a antyfona Ubi caritas et amor znana była już w IX wieku. W Polsce pierwsze ośrodki wykonywania chorału stworzyli benedyktyni. – (…) w II połowie XII w. dotarł również do Płocka, gdzie na Wzgórzu Tumskim powstało skryptorium, w którym przepisywano księgi liturgiczne – napisał w festiwalowym programie ks. Andrzej Leleń. Najstarsze zabytki zachowane na ziemiach polskich to m.in. Pontyfikał płocki.
W sobotę publiczność słuchała męskiej Scholi Gregoriana Silesiensis z Wrocławia, która zaprezentowała Castrum Doloris – niezwykłą inscenizowaną ceremonię pogrzebową. Można było przekonać się jak bogatą oprawę miały uroczystości żałobne w baroku. Rozbudowana warstwa łacińskich śpiewów chorałowych a"capella odpowiadająca kolejnym etapom pogrzebu, liczne przejścia z zapalonymi świecami i symbolizujący zmarłego portret trumienny – element charakterystyczny dla kultury sarmackiej składały się na tzw. theatrum funebris (spektakl pogrzebowy). Publiczność miała okazję usłyszeć dźwięk kotłów barokowych i kozłów polskich (instrumentu dudowego). – Wszystkie nasze śpiewy zaczerpnęliśmy z „Processionale” Andrzeja Piotrkowczyka wydanego w 1621 roku Krakowie, z wyjątkiem przypominającego śpiewy korsykańskie responsorium Libera me nazywanego Libera kielcense, które pochodzi ze źródeł późniejszych – wyjaśniał kantor Robert Pożarski. Śpiew liturgiczny wydawany w drukarni Piotrkowczyka zachował autentyczną postać, bez zmian wprowadzonych po Soborze Trydenckim. Na tym polega jego szczególna wartość. Przejmującą ceremonię zakończyło wyjście artystów na zewnątrz i zamknięcie drzwi katedry – rozdziału ziemskiego życia.
Trzeciego dnia wystąpił Zespół „Pogranicze” z Szypliszk. – To są pieśni śpiewane na pograniczu polsko-litewskim. Pochodzą w zasadzie z trzech wiosek – mówił Józef Murawski, kierownik Zespołu. – Muzyka zawsze nam towarzyszyła. Śpiewać umieli prawie wszyscy. Słyszeliśmy ją w domach, w kościele. Najdłużej przetrwali śpiewacy pogrzebowi. Melodie pozostały takie jak śpiewano przed wiekami. Józef Murawski słyszał je od ojca i dziadka, sam też rozmawiał z ludźmi, notował, zapisywał teksty. Sposób śpiewania to wielogłos zaczerpnięty z kultury litewskiej.
Zespół Pogranicze wykonał pieśni nabożne na Wielki Post, m. in.: Gdy ja sobie uważuję mój Jezu, Stała Matka Boleściwa, Któż opłakać godnie może. Rozważania na temat śmierci Chrystusa na krzyżu artyści dedykowali Janowi Pawłowi II, z którym spotkali się w klasztorze kamedułów nad Wigrami 9 czerwca 1999 roku. Ich koncert w Płocku zbiegł się z 12. rocznicą śmierci papieża.
Patronat honorowy nad Festiwalem Muzyki Jednogłosowej objął bp Piotr Libera. Koncerty prowadził dziennikarz Paweł Sztompke. Pomysłodawcą Festiwalu prezentującego najstarsze zabytki muzyczne jest Waldemar Woźniak.
Lena Szatkowska