Wystawa. - Na p?tniczym szlaku

Wyrze?biona z drewna, ?agodnie u?miechni?ta, dziewcz?ca gotycka Sk?pska Madonna, w misternie udrapowanej z?otej sukni rozja?nia blaskiem nisz? g??wnego o?tarza. Przetrwa?a kataklizmy dziejowe i burze, starannie ukrywana przez ojc?w bernardyn?w.Od wiek?w w?druj? do Niej ludzie prosz?c o ?aski. Dla mieszka?c?w Mazowsza, Kujaw i Ziemi Dobrzy?skiej jest r?wnie wa?na jak Cz?stochowska Czarna Madonna. Najwi?cej pielgrzym?w przybywa do Sk?pego 8 wrze?nia, w dniu Narodzenia Naj?wi?tszej Maryi Panny (?wi?to Matki Bo?ej Siewnej). Od 150 lat pod??a do Sk?pego najbardziej honorowana i najliczniejsza p?ocka kompania. Nazwano j? „zaprzysi??on?”, poniewa? 1852 r. mieszczanie p?occy, w podzi?ce za odwr?cenie zarazy i ocalenie ?ycia, ?lubowali w?drowa? do Sk?pskiej Madonny ka?dego roku. Zas?u?ony dla kultury regionu dzia? zbior?w etnograficznych Muzeum Mazowieckiego przygotowa? w swojej siedzibie – Spichlerzu bardzo interesuj?c? wystaw? „Na p?tniczym szlaku do Sk?pskiej Madonny”. Ekspozycja wpisuje si? te? w trwaj?ce obchody 180-lecia p?ockiego muzeum. Autork? scenariusza i katalogu wystawa jest etnograf Wanda Dowlaszewicz. Na dw?ch kondygnacjach zabytkowego Spichlerza umieszczono histori? p?ockiego w?drowania. Sk?adaj? si? na? przedstawienia rze?biarskie Matki Boskiej Sk?pskiej, kapliczki z jej wizerunkiem, feretrony niesione podczas pielgrzymki, ba nawet buty p?tnik?w z pocz?tku naszego wieku. Obszerna dokumentacja fotograficzna utrwala wysi?ek tysi?cy ludzi, kt?rzy podj?li fizyczn?, a przede wszystkim duchow? w?dr?wk?, swoist?, okupion? trudem drog? do ?wi?to?ci. Znaczna cz??? ekspozycji przedstawia wizerunki Sk?pskiej Madonny. Autorka pokazuje fotografie figurek widniej?cych w przydro?nych kapliczkach. Znajduj? si? one na wszystkich szlakach, prowadz?cych do sanktuarium. Do najbardziej znanych nale?? kapliczki: w W?lce Du?ej, Winnicy, w Go?licach. Pielgrzymom p?ockim, w?druj?cym przez Bo?ewo Sk?pska Madonna patronuje ju? od pocz?tku drogi, poniewa? jej figura umieszczona jest we wn?ce kapliczki, stanowi?cej miejsce po?egnania p?tnik?w. Autorka wystawy przypuszcza, i? Maryi ze Sk?pego ofiarowana by?a kapliczka z 1882 r., usytuowana na obrze?u P?ocka, w tzw. parowie, przez lata stanowi?cej miejsce powita? powracaj?cych p?tnik?w. Niestety, kapliczek ubywa, znikaj? umieszczone w nich figurki, aczkolwiek powstaj? te? nowe, cho?by niedawno wystawiona w Wi?z?wce ko?o R?bowa, wykonana przez warszawskiego tw?rc? Andrzeja Zaborowskiego. Na szczeg?ln? uwag? zas?uguje ta zawieszona na starym drzewie, na wiekowym d?bie Napoleona, tu? za klasztornym murem w Sk?pem. W wielu ko?cio?ach zachowa?y si? feretrony z figur? Madonny. Popularnie zwane obrazami, fundowane by?y przez bractwa w r??nych intencjach. Tak np. w Radziwiu, obraz zosta? ufundowany w 1957 r. jako ofiara by?ych parafian Radziwia z Ameryki. Wielu ludowych rze?biarzy wykonywa?o figury Madonny Sk?pskiej. Do szczeg?lnie interesuj?cych nale?? przedstawienia Wincentego i Jana Krajewskich z Zawidza i Jana W?jtewicza z Mochowa. Istnia?o te? wiele figur ceramicznych, bardzo popularne by?y figurki gipsowe, w ostatnim ?wier?wieczu, tak?e plastykowe i metalowe. Na ekspozycji znalaz?y si? najciekawsze obiekty ze zbior?w Muzeum Mazowieckiego i te, kt?re stanowi? w?asno?? innych muze?w, parafii oraz os?b prywatnych. Pierwsze zorganizowane grupy p?tnik?w zacz??y si? pojawia? w Sk?pem na pocz?tku XVII w., cho? miejscowo?? sta?a si? miejscem kultury ju? w XV w. W 1856 r. w pielgrzymce p?ockiej uczestniczy?o 2700 os?b. Gdy w 1952 r. nie otrzymano zgody na jej zorganizowanie, z parowy w P?ocku wyruszy?a tylko o?mioosobowa grupa. Na trasie w ?ukoszynie pospiesznie zbito brzozowy krzy?, z kt?rym dalej w?drowano. Wiadomo?? roznios?a si?, i po drodze do??czali kolejni p?tnicy. Na powitanie powracaj?cych w P?ocku wyleg?y ju? t?umy mieszka?c?w, a w ko?cio?ach rozdzwoni?y si? dzwony. Wydarzenie obros?o legend?, krzy? umieszczono jako wotum przy g??wnym o?tarzu w Sk?pem. Charakterystyczny dla p?ockiej pielgrzymki jest zabytkowy kocio? – b?ben procesyjny, kt?rego g?os oznajmia od lat, ?e p?tnicy wyruszyli w drog?. Jeszcze w latach 80-tych, za pielgrzymami jecha?o osiem woz?w, kt?re wioz?y baga?e, ale tak?e starsze osoby, chorych, dzieci. Wszystkie pochodzi?y z Radziwia i budzi?y powszechne zainteresowanie swoj? wielko?ci?. Teraz wozy zast?pi? samoch?d ci??arowy, pozosta? tylko jeden zaprz?g konny, powo?ony przez Andrzeja Go?ciniaka. Pielgrzymi szli brukowanymi traktami, niekiedy piaszczystymi, biedniejsi boso. Zawsze ?yczliwie witani w miejscowo?ciach, przez kt?re przechodzili. Dzisiaj wiele parafii go?ci p?tnik?w, zaprasza na pocz?stunek, a w Bo?ewie na powitanie wychodzi procesja wraz z orkiestr?. W Sk?pem „przy jezi?rku” r?wnie? miejscowa orkiestra przeprowadza p?tnik?w do miejsca odpoczynku a nast?pnie towarzyszy do sanktuarium. Od wielu lat trud ugoszczenia pielgrzym?w przyj??y na siebie rodziny Ma?kiewicz?w i Bylewskich. Po zakwaterowaniu p?tnicy pod??aj? do ?askami s?yn?cej Matki Boskiej, przedk?adaj?c swoje pro?by i intencje. Wszyscy ?piewaj? znan? od wielu lat pie??: Cudowna Sk?pska Maryjo nasza/ Tylu ?askami ws?awiona/ Niech pie?? ta ?wiatu cze?? Tw? og?asza/ Od wszystkich b?d? pozdrowiona. Wystawie w p?ockim Spichlerzu towarzyszy impresja filmowa, zrealizowana przez Tadeusza Bystrama - historia p?ockiego pielgrzymowania do Sanktuarium w Sk?pem. Lena Szatkowska Fot. z katalogu wystawy