Wielki Tydzień w Jerozolimie

Wielki Tydzień to w chrześcijaństwie uroczysty czas rozpamiętywania ostatnich dni Chrystusa, przygotowujący do największego święta chrześcijan, Zmartwychwstania Pańskiego. Dla wszystkich Polaków rozpoczyna się Niedzielą Palmową, a kończy nieszporami Wielkiej Niedzieli, które zamykają Triduum Paschalne. O tych ważnych dla chrześcijan dniach opowiada nam franciszkanin Jerzy Kraj, wykładowca w Międzynarodowym Seminarium Franciszkańskim w Jerozolimie, który od wielu lat przebywa w Ziemi Świętej i Święta Wielkanocne przeżywa w dwojaki sposób.
Historia zbawienia, objawiająca „Boga, który jest miłością” ma swoje apogeum w tajemnicy Triduum Pas-chalnego. Zmartwychwstanie było kluczowym wydarzeniem, które zmieniło bieg historii, stało się początkiem nowej wizji Boga i człowieka. – Znaczenie Wielkiego Tygodnia można odczytać tylko w wymiarze wiary, otwierającej nas na tajemnicę miłości Boga do człowieka – tłumaczy ojciec Jerzy Kraj. – Uroczysty ingres Pana Jezusa do Jerozolimy, to przede wszystkim Jego droga miłości ku męce, śmierci i zmartwychwstaniu. Do owocnego przeżycia Triduum Paschalnego, chrześcijanie przygotowują się przez 40 dni postu.
Jak się okazuje, różnice pomiędzy celebracją liturgii Wielkiego Postu i Wielkanocy w Polsce, a w Ziemi Świętej, są widoczne nawet dla zwykłego obserwatora. Program Wielkiego Postu w Jerozolimie charakteryzują uroczyste ingresy patriarchy łacińskiego w każde sobotnie popołudnie, nocne czuwania oraz niedzielne msze święte w bazylice Bożego Grobu. Kolejną nieznaną nigdzie indziej wielkopostną praktyką są środowe peregrynacje do jednego z sanktuariów związanych z tajemnicą Męki Pana Jezusa. – Stanowią one wielkopostne „stacje”, które upamiętniają miejsca, gdzie dokonało się objawienie zbawczej miłości Boga przez dobrowolne przyjęcie przez Jezusa cierpienia, męki i śmierci – wyjaśnia.
Uroczyste msze święte, pod przewodnictwem wspólnoty franciszkanów, gromadzą wiernych i pielgrzymów na Górze Oliwnej w sanktuarium Dominus Flevit, gdzie Pan za-płakał nad Jerozolimą oraz w Getsemani, gdzie intensywnie się modlił przed swoją męką, gdzie został zdradzony przez Judasza i pojmany przez sługi najwyższej rady żydowskiej.
Potem pielgrzymuje się do kaplicy Biczowania na początku Drogi Krzyżowej i do Betanii, do domu przyjaciół Marii, Marty i Łazarza. Ostatnim etapem jest kaplica wydania przez Piłata wyroku na Jezusa oraz do sanktuarium w Betfage, skąd Chrystus rozpoczął swój triumfalny wjazd na oślęciu do Świętego Miasta.
Droga Krzyżowa jest odprawiana w każdym polskim kościele, ale w Jerozolimie to nabożeństwo ma szczególną oprawę. Dziewięć stacji jest wyznaczonych kaplicami przy zatłoczonych uliczkach Starego Miasta, a ostatnie pięć znajduje się w bazylice Golgoty i Grobu Bożego. Jerozolimska Droga Krzyżowa kończy się zawsze rozważaniem tajemnicy Zmartwychwstania, które stanowi piętnastą stację przy pustym grobie Pana Jezusa.
– Wielu pielgrzymów zadaje nam pytania, co to znaczy odprawiać liturgie paschalne, śmierci, zmartwychwstania Chrystusa w tych samych miejscach, które zostały uświęcone obecnością Zbawiciela – mówi ojciec Kraj. – Pytają jak te dni przeżywamy my, misjonarze w Ojczyźnie Jezusa. Jestem przekonany, że nie można sobie wyobrazić lepszego scenariusza na adorację Krzyża niż Golgota, czy odpowiedniejszego miejsca na ogłoszenie radości zmartwychwstania w rezurekcji Eucharystii, niż skała pustego grobu Jezusa. To wielkie, prawdziwe przeżycie.
Kiedy mówimy o liturgii w Ziemi Świętej musimy pamiętać, że Triduum Paschalne odprawione w Jerozolimie, ma wymiar nie tylko sakramentalny, ale także geograficzny. Ma swoje znaczenie, i to nie tylko sentymentalne, odprawienie w Wielki Czwartek Godziny Świętej w bazylice konania i nawiedzenie Ogrodu Oliwnego z grotą pojmania Pana Jezusa. Ważna jest też peregrynacja do kaplicy upamiętniającej Ostatnią Wieczerzę Chrystusa z uczniami, czy rozważanie stacji Drogi Krzyżowej, przechodząc zatłoczonymi uliczkami Starego Miasta.
Bazylika Anastasis
Centrum liturgii Wielkiego Tygodnia jest bazylika Anastasis, czyli zmartwychwstania, która jest sercem chrześcijańskiej Jerozolimy. W Wielki Czwartek to tam właśnie Patriarcha przewodniczy głównej mszy świętej, bo Eucharystia ustanowiona w Wieczerniku, nie miałaby zbawczej mocy bez śmierci Pana Jezusa na Kalwarii i zmartwychwstaniu z grobu wykutego w skale. Dlatego już od wczesnych wieków, kiedy Wieczernik nie należał do chrześcijan, wybrano bazylikę Zmartwychwstania na miejsce uczczenia sakramentu Eucharystii i kapłaństwa.
– Jeśli do liturgii wielkoczwartkowej mielibyśmy może pewne wątpliwości, czy odprawiać ją w Wieczerniku, gdyby to było możliwe, czy też przy Kalwarii i Grobie Pana Jezusa, to takich rozterek nie mamy, jeśli chodzi o wspomnienie liturgiczne Wielkiego Piątku, Wielkiej Soboty i Niedzieli Zmartwychwstania – dodaje ojciec Jerzy. – Te wydarzenia rozegrały się poza murami ówczesnej Jerozolimy, na zboczu opuszczonego kamieniołomu, zwanego miejscem czaszki, czyli Golgotą i w pieczarze nowego grobu, wykutego w skale, kilkanaście metrów od miejsca ukrzyżowania. Dzisiaj nad tym historycznym miejscem wznosi się bazylika, wybudowana już w 335 roku, jako jedna z pierwszych świątyń chrześcijańskich w Ziemi Świętej i na świecie.
Na pewno każdy wierzący zdaje sobie sprawę z tego, że to co się dzieje w naszych kościołach w okresie Triduum Paschalnego, bierze swój początek w Jerozolimie. Od Niedzieli Palmowej do Niedzieli Zmartwychwstania, kroczy się jakby śladami Pana Jezusa. Razem z nim, w procesji palmowej z Góry Oliwnej, wchodzi się do Jerozolimy. W Wieczerniku doświadcza się atmosfery Ostatniej Wieczerzy, w Getsemani przeżywa się trwogę konania, dramat zdrady i pojmania. Na Drodze Krzyżowej towarzyszy się Jezusowi od Piłata na Kalwarię, w procesji pogrzebowej przypomina się człowieczeństwo Syna Bożego.
W czasie wielkanocnej Mszy świętej w Jerozolimie, tajemnica zmartwychwstania jest na wyciągnięcie ręki. – Jerozolimska skała pustego grobu nie jest symbolem zmartwychwstania, jak to ma miejsce w grobach budowanych w naszych kościołach, ale jest jakby dotykalnym dowodem powstania z martwych Chrystusa – wyjaśnia ojciec Kraj. – Przed kaplicą, w której wnętrzu, jak w relikwiarzu, zamknięte są pozostałości prawdziwego grobu Zbawiciela, ustawia się przenośny ołtarz. W tym samym miejscu celebrował Eucharystię Ojciec Święty Jan Paweł II w czasie swojej jubileuszowej pielgrzymki do Ojczyzny Jezusa w 2000 roku.
Każdego roku na święta Wielkanocne przybywają do Jerozolimy grupy z całego świata, oczywiście liczne są pielgrzymki z Polski, także z Płocka. Jerozolimska liturgia, choć odprawiana w języku łacińskim, przyciąga swoją niepowtarzalną atmosferą, mimo tego że adoracja Krzyża w Wielki Piątek, czy uroczysta Wigilia Paschalna są odprawiane w Jerozolimie w godzinach rannych, a nie później, w godzinach popołudniowych lub wieczornych, jak to praktykuje się w Polsce.
Nie ma tu również typowo polskich obyczajów związanych z obchodami Wielkanocy. Nie przygotowuje się grobu pana Jezusa, bo tam jest ten jedyny, autentyczny grób Zbawiciela. Chrześcijanie Arabowie nie znają także zwyczaju błogosławienia pokarmów, nie przynoszą do kościoła koszyczków ze święconką, ale w polskich wspólnotach zakonnych oraz wśród polskiej emigracji, ten zwyczaj jest nadal praktykowany.
„Kto skąpo sieje, ten i skąpo zbiera, kto zaś hojnie sieje, ten też hojnie zbierać będzie” pisał w liście do Koryntian święty Paweł, który w ten sposób zachęcał chrześcijan do wspierania ofiarami małej i biednej wspólnoty braci w Jerozolimie. W polskich kościołach, w Wielki Piątek, w czasie adoracji Krzyża, można składać ofiarę na utrzymanie sanktuariów Ziemi Świętej oraz potrzeby chrześcijan, a zwłaszcza na szkoły, szpitale i inne formy pomocy rodzinom, które stanowią żywy kościół Ziemskiej Ojczyzny Chrystusa.
Jola Marciniak