Tydzień z historią najnowszą

Najpierw było otwarcie wystawy, przygotowanej przez Instytut Pamięci Narodowej (Ludzie i metody “bezpieki” 1944-1956). Jej swoistym dopełnieniem stała się promocja najnowszej książki historyka Antoniego Dudka Reglamentowana Rewolucja (Rozkład dyktatury komunistycznej w Polsce 1988-1990). Autor gościł w Książnicy Płockiej na zaproszenie Klubu Inteligencji Katolickiej.
Dlaczego reglamentowana? – Tytuł jest przewrotny – mówił Dudek. W 1989 roku nie było żadnej krwawej rewolucji, nie odbywała się ona w dramatycznych okolicznościach pod naporem sił zewnętrznych, ale rzeczywistość w której żyjemy (po piętnastu latach od tamtych wydarzeń) jest inna. Zaszła więc rewolucja bez rewolucji. W ciągu kilkunastu miesięcy zlikwidowano monopolistyczne rządy partii komunistycznych. Na prawie 500 stronach autor włącza się w dyskusję nurtującą i uczestników wydarzeń i wielu badaczy – historyków, politologów, socjologów, w jakim stopniu, to co stało się wówczas w Polsce i innych krajach było pochodną działań podjętych na Kremlu, w jakim zaś autonomicznych procesów, zachodzących w poszczególnych państwach, które na zasadzie domina przybrały w końcu postać Jesieni Ludów. Zastanawia się, co skłoniło liderów PZPR do podzielenia się władzą?
Antoni Dudek sięgnął do nowych, dostępnych źródeł – materiałów archiwalnych PZPR i służb specjalnych PRL. Mimo wielu zniszczeń w Instytucie Pamięci Narodowej udało się ocalić wiele dokumentów ilustrujących ich działalność w okresie schyłkowym PRL-u. Odnotowuje również autor obszerną bibliografię, dotyczącą literatury naukowej ostatnich lat PRL, począwszy od wydanej w Londynie (1990) książki T.G.Asha o upadku rządów komunistycznych w Warszawie, Budapeszcie, Berlinie i Pradze, zatytułowanej Wiosna obywateli poprzez między innymi prace Jadwigi Staniszkis, Andrzeja Paczkowskiego, aż do wspomnień osób należących w latach osiemdziesiątych do obozu władzy: Kazimierza Barcikowskiego, Czesława Kiszczaka, Mieczysława Rakowskiego, wywiad z Wojciechem Jaruzelskim, itp.
Reglamentowana Rewolucja posiada dodatkowo walory literackie, czyta się ją bardzo dobrze. Każdy z sześciu rozdziałów otwiera cytat z przemówień ówczesnych decydentów, swoiste motto do rozważań autora. Te motta komentował autor w sposób żartobliwy na spotkaniu z płockimi czytelnikami. Ostatni rozdział nosi tytuł Pakiet Kontrolny (październik 1989 – kwiecień 1990). Opatrzony został następującym cytatem: - Nie pozostawał nam żaden inny wybór: albo wyprowadzić czołgi na ulicę, albo obecne rozwiązanie. Wprawdzie oddaliśmy przedsiębiorstwo, ale zapewniliśmy sobie kontrolny pakiet akcji – jest to udział w rządzie, w organach bezpieczeństwa i w wojsku oraz urząd prezydenta - (Wojciech Jaruzelski do Egona Krenza 2 XI 1989 r.). Ile z tego pakietu kontrolnego przeniknęło w najbliższe lata – stawia pytanie autor. Książka jest próbą obiektywnej dyskusji nad podstawami reglamentowanej rewolucji. Zakończył ją autor następującą konkluzją: - Wydarzenia lat 1988 – 1990 zasługują na miano reglamentowanej rewolucji. W jej trakcie, tylko na jeden czerwcowy dzień, duch historii opuścił warszawskie gabinety i salony, by z pomocą milionów Polaków wyposażonych w kartki do głosowania przetrącić kręgosłup komunistycznej dyktaturze. Ten dzień był wystarczająco długi, by skutecznie zburzyć mury peerelowskiej twierdzy, ale okazał się zbyt krótki dla zniszczenia sporej części tego, co się za nimi skrywało.
W dyskusji bardzo dużo pytań zadawali młodzi ludzie, świetnie zorientowani w najnowszej historii, traktujący ją bez emocji, choć dla nich już lata 1944 – 56, są tak samo odległe jak II wojna światowa. Książkę Antoniego Dudka Reglamentowana Rewolucja wydała krakowska oficyna ARCANA (2004). Można ją kupić w księgarni Książnicy Płockiej.
(lesz)