Szekspir a wiedza medyczna

Choć mają różne specjalizacje, są do siebie tak podobni, że mylą ich personel medyczny i pacjenci. Nic więc dziwnego, że lekarze Marek i Jarosław Tucholscy odegrali role braci bliźniąt Antypholusów w najkrótszej komedii autorstwa Williama Szekspira. Na kolejnym spotkaniu z cyklu „Wieczory Szekspirowskie”, organizowanym przez Płockie Towarzystwo Przyjaciół Teatru, odczytano Komedię omyłek. Gościem specjalnym był prof. Witold Malinowski, przewodniczący Polskiego Towarzystwa Gemeliologicznego.
Na 448. rocznicę urodzin Szekspira prezes PTPT, lekarz Jarosław Wanecki, przygotował tym razem nie pokaz spektaklu Szekspirowskiego, ale kilka białych teczek z egzemplarzami dramatu. Rozdał je uczestnikom spotkania, którzy wcześniej nie wiedzieli, jakie role im przypadną, i rozpoczęło się czytanie Komedii omyłek. Ta przezabawna i bardzo dowcipna sztuka opowiada o przypadkowym spotkaniu dwóch rozdzielonych we wczesnym dzieciństwie braci bliźniaków, co naturalnie prowadzi do wielu nieporozumień. Mylą ich kupcy, sąsiedzi i rodzina. Co więcej oprócz nich, Szekspir stworzył jeszcze jedną parę bliźniaczych bohaterów w tym samym dziele – to służący, z których każdy ma na imię Dromio. Dobre monologi i trafne puenty nawet w starym tłumaczeniu Leona Ulricha nie straciły wiele na aktualności. Na niektórych słowach można było połamać sobie język, ale „aktorzy” radzili sobie bardzo dzielnie.
Gościem specjalnym wieczoru był prof. Witold Malinowski, który opowiedział o fenomenie bliźniąt z punktu widzenia dzisiejszej wiedzy medycznej. Największy odsetek bliźniąt rodzi się u plemion Yoruba, w zachodniej Nigerii. Duży wpływ ma na to dieta, składająca się ze słodkich ziemniaków, zawierających fitoestrogeny, które stymulują jajniki do produkcji wielu komórek jajowych. Najmniejszy odsetek bliźniąt rodzi się w Chinach (1 na 300 porodów). Na wystąpienie ciąży wielopłodowej mają wpływ takie czynniki, jak: rasa, wiek, pora roku, uwarunkowania genetyczne. Jest bardzo duże prawdopodobieństwo, że jeżeli w rodzinie były wcześniej bliźnięta, w kolejnym pokoleniu urodzą się znowu.
– Obecnie znamy dwa podstawowe rodzaje ciąży bliźniaczej: dwuzygotyczna i jednozygotyczna. Ciąża bliźniacza dwuzygotyczna, czyli dwujajowa powstaje w wyniku zapłodnienia 2 oddzielnych komórek jajowych przez 2 różne plemniki. Urodzone z takiej ciąży bliźnięta dwujajowe nie są do siebie bliźniaczo podobne, mogą być tej samej lub odmiennej płci – wyjaśniał prof. Malinowski. – Natomiast ciąża bliźniacza jednozygotyczna to wynik zapłodnienia pojedynczej komórki jajowej przez jeden plemnik. Powstaje jeden organizm, który po pewnym czasie dzieli się na dwa, i powstają z niego dwie identyczne istoty. Zawsze są tej samej płci i mają 100% wspólnych genów. Nie stwierdzono wpływu ani czynników zewnętrznych, ani wewnętrznych na ten proces, dlatego uważa się, że jest to pewnego rodzaju wada u człowieka – opowiadał. Ciekawym zjawiskiem znanym medycynie jest też zjawisko nadpłodnienia. Dochodzi wtedy do zapłodnienia dwóch komórek jajowych uwolnionych w tym samym cyklu płciowym przez plemniki pochodzące z oddzielnych stosunków płciowych z tym samym lub z innym partnerem. Stąd np. udokumentowane przypadki urodzenia się bliźniąt o dwóch kolorach skóry. Bliźnięta te mają jedynie 25% wspólnego DNA. – Zjawisko nadpłodnienia jest u człowieka powszechne. Bliźnięta rzadko kiedy powstają z pojedynczego stosunku. Najczęściej powstają z oddzielnych stosunków płciowych – mówił prof. Malinowski. Identyczne bliźnięta, których „odróżniało jedynie imię”, są bohaterami Komedii omyłek Szekspira. Ale jest także druga komedia – Dwunasta noc, gdzie autor znowu wykorzystał motyw bliźniąt, tym razem odmiennej płci (bliźnięta dwuzygotyczne). – Szekspir sam będąc ojcem bliźniąt, dziewczynki i chłopca, nie zdawał sobie sprawy, że żeńsko-męska para nie może być przykładem bliźniąt identycznych, a więc jednojajowych. W tej sztuce więc popełnił błąd – stwierdził prof. Malinowski. Przyjście na świat bliźniąt w niektórych częściach świata było uważane za zły omen albo karę Bożą. Niekiedy je zabijano, np. u Aborygenów i Eskimosów, w Japonii. Inni uważali, że bliźnięta przynoszą szczęście i fortunę oraz są obdarzone nadludzką mocą (w Grecji, Rzymie). Do tej pory najwyższa liczba potwierdzonych naukowo ciąż to ciąża piętnastoracza u pewnej Włoszki w 1971 roku. Największa liczba płodów, z których przeżyły wszystkie, to ciąża ośmioracza. Poród odbył się w 2009 roku.
Kolejne spotkanie z cyklu „Wieczory Szekspirowskie” odbędzie się 29 maja. Uczestnicy zapoznają się z komedią Miarka za miarkę.
Lena Szatkowska
fot. m.a.