Pułkownik Luigi Navone

Nie wiadomo dokładnie, w jaki sposób dotarł na ziemie Północnego Mazowsza. Najprawdopodobniej tak, jak pułkownik Stanislao Bechi do Polski przyjechał – przez ziemie zaboru pruskiego. Uczestniczył w walkach na Ziemi Płockiej, początkowo jako żołnierz oddziału kapitana Strzeleckiego, później jako naczelnik i organizator siły zbrojnej trzech powiatów leżących przy granicy pruskiej.

Z ziemi włoskiej do Polski

Urodzony w Alassio d’ Albenga Luigi Navone był synem włoskiego pułkownika. Idąc w ślady ojca już w wieku 14 lat rozpoczął karierę wojskową wstępując do szkoły wojskowej w Racconigi. W latach 1848–1860 uczestniczył w różnych kampaniach wojennych, m.in. w wojnie krymskiej, w bitwie nad rzeką Volturno i innych. W tym czasie otrzymał stopień majora. W 1860 r. złożył dymisję z armii i zamieszkał w Aspromonto. Do Polski przybył w czerwcu 1863 r., prawdopodobnie odpowiadając na apel Francesco Nullo. Nie wiadomo dokładnie kiedy, w jakich okolicznościach i na jakich warunkach przyłączył się do powstania.
Początkowo walczył w oddziale kapitana Strzeleckiego, nad którego partią sprawował komendę naczelnik sił zbrojnych powiatu mławskiego Stanisław Zgliszczyński o pseudonimie „Kaszuba”. Wiadomo, że już 3 lipca 1863 r. Navone odznaczył się bohaterską postawą w bitwie pod Rozwozinem umożliwiając oddziałowi kapitana Strzeleckiego sprawne wycofanie się z pola walki. Z relacji świadków wiemy, że podczas bitwy Navone znajdował się początkowo w straży przedniej wycofującego się oddziału. Powstańcy, którymi dowodził, celnie ostrzeliwali nacierających kozaków i piechotę rosyjską. Dzięki temu oddział Strzeleckiego wymknął się z okrążenia. W ostatniej fazie bitwy Navone znalazł się w ariergardzie i osłaniał ze swoją grupą odwrót oddziału, narażając się na ostrzał i szarże Rosjan. W bitwie pod Rozwozinem poległ towarzyszący Navone Samuel Posner, weteran walk o wyzwolenie Włoch, wielki polski patriota. Posner powrócił do Polski z Włoch prawdopodobnie towarzysząc Luigiemu Navone. Przed śmiercią Posner wyraził życzenie pogrzebu zgodnego z obrządkiem swej religii. Jego prośba została spełniona. Spoczął na cmentarzu żydowskim w Żurominie, a nad jego grobem odprawiono tradycyjne żydowskie obrzędy pogrzebowe. Dziś dokładne miejsce grobu Posnera nie jest ustalone.
12 lipca 1863 r. oddział kapitana Strzeleckiego stoczył kolejną potyczkę z Rosjanami pod Kuczborkiem.


Ewa i Bogumił Liszewscy