Czy katedra w Płocku jest katedrą romańską? Profesor Robert Kunkel podaje w wątpliwość znaną tezę...

- Przez długie lata istniało przekonanie, że ta dzisiaj istniejąca budowla, wzniesiona z kamiennej granitowej kostki, z wstawionymi gdzieniegdzie cegłami, jest budowlą romańską. Kłopot w tym, że zachowało się wiele dokumentów, które świadczą o czymś innym – mówił w Muzeum Mazowieckim prof. Robert Kunkel. Badacz dziejów płockich świątyń uważa, że katedra została wzniesiona na wzór wielkich włoskich kościołów i możemy być dumni, mając w Płocku „prawdziwy Rzym”.

Pierwsza katedra została spalona przez Prusaków. Druga także uległa całkowitemu zniszczeniu. Gdy w 1530 roku biskup Andrzej Krzycki przybył do Płocka, zastał ruinę. Krzycki, wybitny poeta, sekretarz królewski, postanowił na gruzach starej rażonej piorunem budowli wznieść nową. Pracami kierował toskański architekt Bernardo Zanobi de Gianottis, znany z prac na Wawelu. Nowa katedra miała być wzniesiona na wzór wielkich włoskich kościołów.

Profesor podkreślał, że detal jest rzymski, starożytny, nie romański. Również sklepienie krzyżowe pozwala szukać analogii z rzymskimi kościołami. Na bocznej elewacji katedry został wtórnie użyty cios granitowy. Szczeliny pomiędzy ciosami są wypełnione cegłą, ale zupełnie inną, stosowaną dopiero od XIII wieku.

Kolejny włoski architekt, zwany „Wenecjaninem”, za biskupa Andrzeja Noskowskiego dobudował od zachodu wieże i poszerzył prezbiterium.

Proboszcz parafii katedralnej i historyk sztuki ks. kan. Stefan Cegłowski przedstawił kilka ciekawostek z wnętrza katedry. Tytuł bazyliki mniejszej otrzymała jako czwarta w Polsce. W 2018 roku stała się pomnikiem historii. Są w niej pochowani Władysław Herman i Bolesław Krzywousty oraz czternastu książąt mazowieckich, m.in. Bolesław IV Kędzierzawy, Konrad I Mazowiecki, Bolesław II Płocki, Siemowit III Starszy (1320-1381), Janusz II Mazowiecki (1455-1495). W latach 2016-2017 Kaplica Królewska została odrestaurowana (odnowiono m.in. sarkofag Hermana i Krzywoustego).

Ich wyniki przedstawi w Płocku w przyszłym roku, podczas konferencji naukowej – mówił ks. Cegłowski.

W latach 1900-1903 przebudową katedry kierował Stefan Szyller, jeden z najwybitniejszych architektów polskich. Podniesiono wtedy podłogę, zbudowano na nowo wieże, a przy ołtarzach powstały balustrady. Szyller zaprojektował też ambonę i meble w prezbiterium. Wspomniał, że katedra była wtedy w bardzo złym stanie. Stefan Szyller na terenie diecezji płockiej pobudował kilkanaście kościołów, m.in. kościół w Baboszewie. Jego projektu jest też brwileńska „Antoniówka”.

Polichromie katedry wykonał Władysław Drapiewski, który do pomocy zatrudnił poznanego na studiach w międzynarodowej szkole malarstwa kościelnego Kevelaer Nicolasa Brüchera. Drapiewski malowane przez siebie postacie wzorował na znanych osobach. Wśród nich jest Marcelina Rościszewska, Stanisław Tarnowski i Mira Zimińska. Zdaniem ks. Cegłowskiego – swojego mistrza, Friedricha Stummela, umieścił pośród faryzeuszów. We wrześniu 1939 roku dwie bomby uszkodziły bazylikę. Zginęli też ludzie, m.in. kościelny. Nie zachowały się wszystkie witraże.

Prelegent poinformował, że w każdą pierwszą sobotę miesiąca o godz. 19.00 będzie odbywać się oprowadzanie po wnętrzu bazyliki. Poznamy jeszcze dokładniej jej historię, epitafia, nagrobki, wszystkie kaplice.

Wykłady prof. Robert Kunkla i ks. kan. Stefana Cegłowskiego odbyły się w ramach cyklu „Spotkania z historią”. W wypełnionej po brzegi auli Muzeum Mazowieckiego obecny był bp Szymon Stułkowski. Dyskusję poprowadziła Barbara Rydzewska, kierownik Działu Historii.

Fot. Archiwum MMP