Podbipięta staropolski i inne ciekawostki

Nie przypadkiem otwarta podczas Jarmarku Tumskiego, który zgromadził kolekcjonerów z całej Polski, wystawa „Na zdrowie. Polskie fabryki wódek i likierów od XIX wieku do PRL-u” zaprezentowała napoje wyskokowe od piękniejszej strony… etykiet. Etykiety, druki, reklamy pokazano w Muzeum Mazowieckim.
– Kolekcja rozpoczęła się od znalezienia XIX-wiecznej butelki z fabryki likierów i rosolisów hrabiego Romana Potockiego z Łańcuta – opowiadał podczas wernisażu Adam Łukawski, właściciel niezwykłej kolekcji. – Na butelce widniała pięknie zachowana i perfekcyjnie wydrukowana ponadstuletnia etykieta. Zbieram butelki, etykiety, druki firmowe, szyldy i różnego rodzaju gadżety reklamowe dla zdobycia wiedzy o przedmiotach, jakie udało mi się znaleźć – mówił.
Grafiki i niektóre butelki są naprawdę piękne. Szyldy, druki firmowe, cenniki opowiadają historię ponad 170 działających przed laty firm branży alkoholowej. Najistotniejszą część zbiorów stanowią etykiety – spośród 1500 wchodzących w skład kolekcji na wystawie pokazano około 300, w tym kilka XIX-wiecznych unikatów. Określenie „Polskie Fabryki Wódek i Likierów” odnosi się do zakładów działających na obszarze zgodnym z granicami II Rzeczpospolitej. Działało wtedy wiele znakomitych fabryk, które np. swoją nazwę zaczerpnęły od nazwiska: Baczewski ze Lwowa, Potocki z Łańcuta, Tarnowski z Dzikowa, Kasprowicz z Gniezna i Kantorowicz z Poznania. Już wtedy producenci zaskakiwali ciekawymi nazwami – można było kupić „Ciągotkę”, „Wiercipiętkę”, „Powstańca”, „Zagłobę”, „Karpatówkę”, „Starkę litewską”. „Zagłoba” był to likier ziołowy z wizerunkiem pana Onufrego na etykiecie, z fabryki oryginalnych likierów B. Kasprowicz z Gniezna. W Poznaniu wyrabiano też likier żołądkowy pod nazwą „Podbipięta staropolski”, w Skoczowie produkowano „Pradziadówkę”, a w Strubnicy – „Zaręczynową”. Od 1872 roku we Lwowie była dostępna „Szabasowa”, a w Lubomlu – „Pejsachówka”. Na etykiecie Zgody jest sugestia, że ten trunek pogodzi przy toaście mieszkańców trzech zaborów. W dwudziestoleciu najpopularniejszymi wódkami smakowymi były wiśniówka, likier wiśniowy, cherry i brandy. Firmy produkowały je z własnej wytłoczni lub używając „namoczu owocowego”.
Wystawa w Muzeum Mazowieckim została ładnie zaaranżowana. Plakaty i etykiety wódek o nazwie Zagłoba czy Kasprowicz wiszą na słupach ogłoszeniowych: „Żądajcie tylko z butelki oryginalnej, odpierajcie wszystkie naśladownictwa, a uchronicie się przed oszukaństwem” – głosi jedna z reklam. Inna zachęca: „Smakosze piją znane ze swojej dobroci likiery Gaedego”. Poza etykietami można było obejrzeć plakat Podbipięty, fragment druku firmowego Bolesława Kasprowicza z Gniezna i ołówek z reklamą firmy J.A. Baczewski ze Lwowa. Na ekspozycji pokazana została historia znanej z czerwonej kartki czystej wyborowej – od 1927 po lata PRL-u. Jak się okazuje, pierwsze czerwone ślady można znaleźć już na etykiecie „wódka polska, czysta, czyszczona u J.A. Baczewskiego” z końca XIX wieku. Warto jeszcze wspomnieć o ciekawym eksponacie – niepozornej butelce z nazwą „Płocczanka”, z kolekcji Muzeum Mazowieckiego.
Dziś tylko nasi dziadkowie pamiętają, że Huzarski Kimmel pochodził z rektyfikacji i destylarni w Kroczewie pod Zakroczymiem – jak czytamy na etykiecie, a Gesslera prawdziwy Altvater likier ziołowy – miał taką rekomendację – nie zawiera absolutnie żadnych szkodliwych składników. Wskutek swego doskonałego składu i przyjemnego smaku odda jako środek wzmacniający żołądek na polowaniu, w podróży i w domu najlepsze usługi… Podczas wernisażu odbyła się natomiast degustacja wódek z firmy Baczewski. Alkohole tej firmy produkowane są do dziś w Wiedniu według starych receptur.
Lena Szatkowska
fot. Archiwum