O nich to śpiewać będą. Obrońcy Płocka 1920. Wystawa online w Książnicy Płockiej

Dowódca obrony Płocka, major Janusz Mościcki z garstką żołnierzy i grupką cywilów pomimo olbrzymiej przewagi nieprzyjaciela odparł wszystkie ataki bolszewików, nie dopuszczając do opanowania przeprawy przez Wisłę. Za zasługi na polu walki otrzymał Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari oraz Krzyż Walecznych. 10 kwietnia 1921 roku w Płocku Marszałek Józef Piłsudski podziękował obrońcom. Krzyże Virtuti Militari otrzymało 15 osób, a Krzyże Walecznych, które przeznaczone były również dla cywilów – 64 osoby. Biogramy kilkudziesięciu bohaterów prezentuje wystawa „O was to śpiewać będą” w Książnicy Płockiej, zorganizowana z okazji 100. rocznicy odznaczenia miasta Krzyżem Walecznych. 

Tytuł ekspozycji pochodzi z wiersza M. Pierwochy-Połomskiego „Do ochotnika polskiego”, opublikowanego w „Kurierze Płockim” (nr 194) w 1920 roku. Sylwetki obrońców, których biogramy widnieją na planszach, prezentują dyrektor Joanna Banasiak i Joanna Kościelska-Krawczyk z Książnicy Płockiej. Konsultantem historycznym był dr Grzegorz Gołębiewski Wystawa jest dostępna w formie wirtualnej na FB Książnicy. 
Listę obrońców rozpoczyna Janusz Mościcki. Miał zaledwie 22 lata, gdy 3 sierpnia 1920 roku został mianowany dowódcą przedmościa płockiego. Wobec narastającego zagrożenia, razem z Florentynem Zapaśnikiem zdecydował o konieczności wybudowania okopów wokół północnych krańców miasta. Pracami kierował kpt. Albert de Bure z Grupy Fortyfikacyjnej nr 10. Pomagali też cywile. Podczas walk z bolszewikami Mościcki potrafił mobilizować ludzi i powstrzymywał ich przed ucieczką na lewy brzeg Wisły. Dzięki temu udało się utrzymać przyczółek aż do nadejścia piechoty. Kiedy zagrożenie ze strony nieprzyjaciela minęło, przyczółek został zlikwidowany. W rozkazie pożegnalnym z 25 sierpnia 1920 roku Mościcki napisał: „Wspomnienie chwil przebytych w Płocku pozostanie mi jako cenny dar na resztę życia”. 
Po wojnie był kontrolerem w Dowództwie Okręgu Generalnego WP w Łodzi. W 1922 roku przeszedł do rezerwy i pracował jako księgowy. Następnie pod koniec sierpnia 1939 roku został zmobilizowany i skierowany do DOK IV w Łodzi, potem do 10 DP, która walczyła z Niemcami w rejonie Zamościa. Wojnę zakończył w sztabie dowództwa obrony Warszawy. Potem powrócił do Łodzi. Wraz z całą rodziną został wysiedlony do Generalnego Gubernatorstwa. Do 1945 roku pracował w gospodarstwie w Stawonicach. Po zakończeniu wojny służył do 1948 roku w Ludowym Wojsku Polskim. Później wrócił do zawodu księgowego. Zmarł w 1964 roku w Łodzi. 
Ppłk Edward Stanisław Czuruk od 5 sierpnia 1920 roku dowodził 5 plutonem żandarmerii wojskowej z Warszawy. Awansowany do stopnia rotmistrza w Płocku, bronił przyczółka mostowego i barykady na Rynku Kanonicznym. Późniejsze relacje prasowe zaświadczały o jego niezwykłej odwadze. Otrzymał Virtuti Militari i Krzyż Walecznych. W 1926 roku został dowódcą Oddziału Zamkowego w Gabinecie Wojskowym prezydenta Ignacego Mościckiego. 
We wrześniu 1939 roku Edward Czuruk bronił Warszawy. Potem przebywał w kilku obozach jenieckich. Zmarł na emigracji w Londynie. Wraz z żoną spoczęli na polskim cmentarzu w Gunnersbury. 
W obronie Lwowa i obronie Płocka wziął udział ppłk dr Gustaw Przychocki. Absolwent studiów filologicznych i archeologicznych na Uniwersytecie Jagiellońskim, uczył w galicyjskich szkołach średnich. Studiował też w Berlinie, Wiedniu i Oksfordzie. W 1919 roku objął Katedrę Filologii Klasycznej na Uniwersytecie Warszawskim. Jako dowódca Grupy Dolnej Wisły uczestniczył w obronie Płocka. Otrzymał Virtuti Militari i Krzyż Walecznych. Po powrocie z wojny został dziekanem Wydziału Filozoficznego, a w latach 1928-1929 sprawował funkcję rektora UW. W 1937 roku został doktorem honoris causa uniwersytetu w Atenach. W kampanii wrześniowej służył w artylerii liniowej. Zmarł w 1947 r. Jego przekład komedii „Żołnierz samochwał” Plauta jest ceniony do dziś. 
Płockiego portu bronił odznaczony Krzyżem Walecznych porucznik Bogdan Hoff. Był absolwentem ASP w Krakowie, malarzem i nauczycielem rysunku. Założył później Towarzystwo Miłośników Wisły i promował tę miejscowość jako letnisko. 
Szeregowy Józef Tosiek, żołnierz 9. Kompanii Telegraficznej Jazdy, urodził się w Łodzi. Bronił płockiej barykady usytuowanej koło poczty. Za męstwo otrzymał Virtuti Militari, mimo, że to odznaczenie przeznaczone było dla wojskowych wyższych stopniem. Potem pracował jako kierownik elektrowni w Bełchatowie i odpowiadał za elektryfikację miasta. W 1939 roku na ochotnika wstąpił do wojska. Zginął prawdopodobnie pod Dęblinem. 
W zbiorowym grobie legionistów na starym cmentarzu w Płocku spoczywają prochy Tadeusza Wachala, żołnierza 15 poznańskiego pułku artylerii ciężkiej. Do końca odpierał ataki bolszewików, zginął w okopie. Pośmiertnie odznaczony Virtuti Militari.

Marynarze z „Batorego” 

Krzyże Virtuti Militari dostała załoga statku „Stefan Batory”. 

Kup e-wydanie Tygodnika Płockiego .
Działamy i piszemy dla Ciebie.  W czasie utrudnionego dostępu do punktu sprzedaży gazet pomóż nam przetrwać pandemię koronawirusa.