Na zdrowie w Unii Europejskiej

Wstąpienie do Unii Europejskiej oznacza także zmiany w systemie ubezpieczeń zdrowotnych. Wielu z nas zastanawia się, na jakich zasadach, gdzie i kiedy będziemy mogli korzystać ze świadczeń zdrowotnych w ramach ubezpieczeń społecznych. Jakie usługi medyczne będą bezpłatne, kiedy zaś będziemy musieli płacić za wizytę w gabinecie lekarskim.
O wszystkich podstawowych sprawach w tym zakresie mowa była w czasie dni otwartych organizowanych w delegaturach Narodowego Funduszu Zdrowia. Informacje na temat zadań wynikających z ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym w Narodowym Funduszu Zdrowia związanych z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej przekazywane były również w czasie spotkań przedstawicieli NFZ z lekarzami i samorządowcami.
Z chwilą przystąpienia do UE Polacy zyskają takie same prawa i obowiązki jak obywatele innych państwa członkowskich. Jeśli posiadają ubezpieczenie zdrowotne w powszechnym systemie ubezpieczenia zdrowotnego w jakimkolwiek z krajów wspólnoty, to prawo do opieki zdrowotnej “podróżuje” razem z nimi. Na przepisy wspólnotowe można powoływać się w państwach, które należą do UE lub do Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Przepisami wspólnoty europejskiej objęte są: Austria, Belgia, Dania, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Portugalia, Niemcy, Szwecja, Wielka Brytania (w tym Gibraltar), Włochy oraz kraje Europejskiego Obszaru Gospodarczego: Islandia, Norwegia, Szwajcaria, Lichtenstein. Przepisy UE obowiązują również na terytoriach francuskich: Gwadelupa, Martynika, Gujana Francuska, Reunion, St Pierre-et-Miquelon; portugalskich: na Azorach, i Maderze, hiszpańskich: na Majorce i Wyspach Kanaryjskich.
Od 1 maja bieżącego roku przepisami wspólnotowymi objęte będą również, poza Polską: Cypr, Czechy, Łotwa, Estonia, Litwa, Malta, Słowacja, Słowenia, Węgry.

Co nam da UE?
Zdaniem przedstawicieli NFZ bardzo wiele. Przede wszystkim od 1 maja mieszkańcy Polski będą mogli korzystać ze świadczeń lekarskich w państwach członkowskich na takich samych zasadach jak obywatele innych krajów członkowskich. Aby to było możliwe, trzeba lekarzowi przedstawić odpowiednie zaświadczenie wystawione przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Formularz nie zapewnia bezpłatnego leczenia, tylko obowiązujące w danym kraju. Dlatego należy pamiętać przykładowo, że skoro we Francji pacjenci współfinansują leczenie, to i my, jeśli zajdzie taka konieczność, również będziemy musieli współuczestniczyć w kosztach. Jeśli chcemy zaplanowane leczenie prowadzić w innym kraju członkowskim, to musimy uzyskać zgodę prezesa NFZ. Wydawane druki z serii E są ważne przez miesiąc. Jeżeli nasz pobyt wydłuży się, to powinniśmy wysłać do NFZ faks z prośbą o formularz na kolejny miesiąc. Jeżeli wyjeżdżający nie będą mieli formularza, to za leczenie będą musieli zapłacić z własnej kieszeni. Mogą co prawda później starać się o odzyskanie pieniędzy, ale droga ta jest długa i trudna Za leczenie Polaków za granicą płaci Narodowy Fundusz Zdrowia.

Zasady ochrony
zdrowia w UE
W państwach UE systemy zabezpieczeń społecznych polegają na ich obowiązywaniu na terytorium wszystkich krajów piętnastki. Zgodnie z tym osobami uprawnionymi do opieki zdrowotnej są: pracownicy najemni i osoby pracujące na własny rachunek oraz ich rodziny, emeryci i renciści oraz członkowie ich rodzin, studenci i członkowie ich rodzin, turyści, bezrobotni i członkowie ich rodzin. Osobami uprawnionymi są również szczególne grupy zatrudnionych: pracownicy wysłani do pracy poza granice swego rodzinnego kraju oraz członkowie ich rodzin, pracownicy przygraniczni i członkowie ich rodzin, pracownicy sezonowi i członkowie ich rodzin, uchodźcy i członkowie ich rodzin. Sposób udzielania opieki zdrowotnej zawsze zależy od kraju, w którym jest ona realizowana, niezależnie od przepisów państwa, w którym jest ubezpieczona osoba korzystająca ze świadczenia. Osoba zamieszkująca dany kraj (choć ubezpieczona gdzie indziej) ma prawo do pełnej gamy usług medycznych. Osoby, które na terytorium państwa członkowskiego przebywają tylko tymczasowo np. na wakacje mają nieograniczone prawo jedynie do tzw. świadczeń natychmiastowych, czyli tych niezbędnych dla ratowania zdrowia i życia. Do nich zalicza się także poród, ale jedynie ten mający miejsce poza wyznaczonym terminem.


Świadczenia zdrowotne konieczne
Świadczenia zdrowotne w pełnym zakresie oznaczają prawo do wszelkich świadczeń i przysługują pacjentowi w procesie jego leczenia i powrotu do zdrowia przewidzianych przez ustawodawstwo państwa członkowskiego, w którym pacjent jest objęty opieką.
Świadczenia konieczne, to usługi niezbędne dla ratowania zdrowia i życia Rodzaj i zakres świadczeń określa indywidualnie dla danej osoby lekarz Świadczeniami koniecznymi są nie tylko świadczenia udzielane w przypadku nieszczęśliwych wypadków, urazów, ale także w razie nagłych zachorowań takich jak: ból gardła, kaszel, gorączka. Za świadczenia konieczne w świetle przepisów wspólnotowych uznano także dializy nerek, podłączenie do aparatu tlenowego, jeżeli stanowią część rozpoczętego, regularnego i ciągle trwającego leczenia. Jeżeli jednak celem podróży chorego do innego kraju członkowskiego jest uzyskanie tych świadczeń, wówczas nie są one traktowane jako konieczne.
W przypadku pracownika wysłanego, studenta, emeryta, zakres uzyskiwanej opieki zdrowotnej jest nieco szerszy niż zakres świadczeń koniecznych. Ubezpieczony, który będzie chciał przemieścić się do innego kraju w celu kontynuowania leczenia, musi we własnym zakresie pokryć koszty transportu do tego kraju. Przepisami wspólnotowymi objęte są także świadczenia związane z porodem wyłącznie wtedy, gdy poród zdarzy się w innym terminie niż wyznaczony. W takiej sytuacji świadczenia te są traktowane jako konieczne i ich koszty zostaną pokryte przez właściwą instytucję ubezpieczenia zdrowotnego.
Jeżeli osoba, z jakichkolwiek przyczyn, chce wyjechać na leczenie do innego kraju, niż ten w którym jest ubezpieczona, musi otrzymać zgodę od swojej instytucji ubezpieczenia zdrowotnego. W przypadku Polski jest to Narodowy Fundusz Zdrowia. W UE wprowadzone zostały formularze E 100, które poświadczają ubezpieczenie obywatela kraju UE. Są one przydatne w sytuacjach, gdy zachodzi potrzeba skorzystania z opieki medycznej poza swym macierzystym krajem. Wspólnota wprowadziła także szereg innych formularzy, które mają na celu wzmocnienie wzajemnych gwarancji świadczenia usług medycznych między krajami np. E 110 jest formularzem dla osób pracujących w transporcie międzynarodowym lub E 121 będący zaświadczeniem o zarejestrowaniu emeryta lub rencisty. Pracownik przygraniczny, to osoba pracująca poza państwem swego zamieszkania, do którego wraca przynajmniej raz na tydzień. Osoba taka jest objęta systemem zabezpieczeń w kraju, w którym wykonuje swoją pracę. Studenci uczący się poza granicami swojego kraju mają prawo do usług medycznych w zakresie, który umożliwi im nieprzerwany pobyt w kraju studiowania. Zazwyczaj podlegają ubezpieczeniu w państwie swego pochodzenia. Ze względu na składkę płaconą przez rodzinę
turyści podlegają ubezpieczeniu z kraju swego zamieszkania, bezrobotni poszukujący pracy poza granicami swojego kraju korzystają z ubezpieczenia kraju, który wypłaca zasiłek dla bezrobotnych. Szersze informacje można znaleźć na stronach internetowych ministerstwa zdrowia pod adresem: www.mzios.gov.pl oraz w Biurze Rozliczeń Międzynarodowych pod adresem: www.brm.gov.plp.

Kiedy formularz?
Od pierwszego dnia członkostwa Polski w UE także polskie instytucje ubezpieczenia zdrowotnego będą wystawiać formularze wyjeżdżającym do innego kraju UE ubezpieczonym obywatelom polskim. Formularze zawierają szereg informacji dotyczących ubezpieczonego oraz jego praw w czasie pobytu w innym państwie członkowskim. Natomiast zagranicznym instytucjom odpowiedzialnym za udzielanie pomocy medycznej umożliwiają szybkie ustalenie niezbędnych informacji. Zaświadczenia unijne występują w różnych wersjach językowych, mimo to mają jednolitą formę i są honorowane w każdym państwie członkowskim. Formularze dla polskich ubezpieczonych wypełniane będą w języku polskim.

Jakie formalności?
W celu skorzystania z opieki zdrowotnej w kraju zamieszkania lub pobytu należy pamiętać o spełnieniu przewidzianych prawem unijnym formalności. Jeszcze przed wyjazdem z Polski do UE, ubezpieczony powinien się zaopatrzyć w odpowiedni formularz, dzięki któremu będzie mógł skutecznie powoływać się na przysługujące mu prawa. Formularze zawsze są wystawiane na wniosek zainteresowanego. Aby je uzyskać, trzeba zgłosić się do właściwego oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia. W Hiszpanii, Holandii, Danii, Szwecji, Finlandii oraz Norwegii akceptowany jest zwyczaj, że zaświadczenie E 111 uprawniające do otrzymania koniecznych świadczeń zdrowotnych, okazuje się bezpośrednio lekarzowi albo pracownikowi szpitala, z pominięciem instytucji ubezpieczenia zdrowotnego. W innych krajach UE lub EOG takich jak: Portugalia, Irlandia, Francja, Belgia, Luksemburg, Niemcy, Austria, Włochy, Grecja, Islandia, Lichtenstein ubezpieczony przyjeżdżający z innego kraju UE musi najpierw zarejestrować swój formularz w odpowiedniej instytucji ubezpieczeniowej. Jeżeli tego nie zrobi, zostanie obciążony kosztami ewentualnych świadczeń zdrowotnych. W tych krajach udzielenie bezpłatnej pomocy lekarskiej jest uzależnione od okazania przez pacjenta odpowiedniego zaświadczenia. Takie zaświadczenie zostanie wydane zainteresowanemu przez instytucję ubezpieczenia zdrowotnego w danym kraju na podstawie formularza E 111.

Turysto pamiętaj!
To pierwsza grupa osób, która najprędzej i najczęściej może korzystać ze świadczeń zdrowotnych w krajach UE. Podczas wyjazdu do innego kraju w celach turystycznych lub prywatnych, w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego podlega nadal prawu państwa stałego zamieszkania bądź zatrudnienia. W celu uzyskania prawa do świadczeń zdrowotnych w kraju pobytu należy przed wyjazdem uzyskać w NFZ formularz E 111.

Jaka emerytura
w Unii Europejskiej?
W UE każdy kraj prowadzi własną politykę społeczną i posiada swój system emerytalny. Tak więc przystąpienie Polski do UE nie zmieni ani sposobu naliczania, ani wysokości renty czy emerytury. UE ograniczą swoją rolę do koordynacji systemu zabezpieczeń społecznych.
W ramach tej koordynacji osoby pracujące przez jakiś czas poza granicami swojego kraju, mają możliwość włączenia tego okresu do obliczenia przyszłej emerytury lub renty. Ponadto, jeśli polski emeryt osiedli się w innym kraju UE, cały czas podlegać będzie polskiemu ubezpieczeniu społecznemu, a emerytura trafi pod jego adres za granicą. Zamieszkały w innym kraju UE emeryt bądź rencista będzie mógł również leczyć się w kraju swojego pobytu, a rachunki za usługi ureguluje polski fundusz ochrony zdrowia.
(rad)