Miejsce, w którym zaklęte są idee

Z ks. dr Waldemarem Graczykiem - dyrektorem Biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego w Płocku rozmawia Lena Szatkowska.

75 lat upłynęło od wybudowania z inicjatywy biskupa Antoniego Juliana Nowowiejskiego obecnego pięknego gmachu Biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego, wg projektu Mariana Kontkiewicza. Płocka Biblioteka jest więc o dwa miesiące starsza od Biblioteki Narodowej, ale początki księgozbioru sięgają XI wieku - czasu powstania diecezji płockiej.
- Biblioteka należy do najstarszych w Polsce, ma swoją bogatą tradycję i historię. Na całość dzisiejszych zbiorów składają się: biblioteka kapitulna, biblioteka seminarium duchownego w Płocku, księgozbiory skasowanych klasztorów: bernardynów, reformatów, dominikanów płockich, część biblioteki jezuitów oraz część księgozbioru biskupa Wolskiego. Dzięki światłym biskupom Aleksandrowi z Malonne i biskupowi Wernerowi, biblioteka katedralna już w XII wieku otrzymała pięknie iluminowane rękopisy. W XVI wieku posiadała wszystkie trzy przekłady Biblii na języki narodowe. Nie zawsze uświadamiamy sobie również, że kontakty duchowieństwa z ośrodkami intelektualnymi Europy: Bolonią, Paryżem, Pragą, owocowały przywożeniem stamtąd cennych traktatów filozoficznych i teologicznych, które trafiały jako dar do Biblioteki katedralnej. Wystarczy przypomnieć niektórych ofiarodawców, np.: kantora płockiego Andrzeja, doktora obojga praw (1354), czy w okresie złotego wieku Płocka - biskupa Erazma Ciołka.
Czy można ustalić, gdzie w ciągu wieków znajdowały się zbiory?
- Do 1901 roku, księgi znajdowały się w wieży katedry. Później w Muzeum Diecezjalnym, a od 23 kwietnia 1928, w nowym budynku na terenie Seminarium Duchownego. Dramatyczne były losy zbiorów po wybuchu II wojny światowej. Niemcy wywieźli księgozbiór do Królewca. Dotąd nie można odzyskać pontyfikału płockiego, który znajduje się w Bayerische Stadt Bibliothek.
Kto może korzystać z księgozbioru?
- Do Biblioteki może przyjść każdy czytelnik. 90 procent odwiedzających nas to studenci uczelni płockich i uczniowie. To jest typowa biblioteka naukowa, posiadająca warunki do pracy naukowo-badawczej. Mamy dobry zbiór historyczny i bardzo dobry zbiór teologiczny. Kupujemy też wydawnictwa z zakresu pedagogiki i psychologii. Dla wszystkich piszących prace dyplomowe niezwykle cenne jest Polskie Archiwum Biograficzne, niedawno zakupione przez Bibliotekę.
Do 1989 roku Biblioteka była zamknięta i służyła tylko klerykom. W okresie PRL - u zawartość księgozbioru często była sprawdzana przez różnorakie komisje, szukające książek tzw. “zakazanych”. W wyniku ich działalności zabrano część książek dotyczących Akcji Katolickiej, walki z bolszewikami, Piłsudskiego itp.
Jubileusz jest dobrą okazją, by przypomnieć ludzi związanych z gmachem i zbiorami, kolejnych dyrektorów zasłużonych dla gromadzenia i ocalania dorobku pokoleń.
- Pierwszym dyrektorem w nowej siedzibie był ksiądz Władysław Mąkowski, który opracował zatwierdzony przez bpa Nowowiejskiego statut biblioteki i archiwum oraz oryginalne “10 próśb książki do czytelnika. Nieocenione są zasługi dla biblioteki jej długoletnich dyrektorów: ks. Tadeusza Żebrowskiego i ks. Michała Grzybowskiego, znakomitych znawców dziejów Kościoła na Mazowszu.
Ksiądz dyrektor jest również autorem wielu prac z dziedziny historii kościoła na Mazowszu. Przypomnijmy choćby monograficzne opracowanie Paweł Giżycki. Biskup Płocki (1439-1463), Biblioteka katedralna Płocka od średniowiecza do nowożytności. Najnowsze zainteresowania dotyczą biskupa Andrzeja Noskowskiego, herbu Łada (ur. w Noskowie koło Płońska) i wystawy jemu poświęconej, przygotowanej wspólnie z muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Maius i Wyższą Szkołą Humanistyczną w Pułtusku.
- Inicjatywa wyszła z Pułtuska, ponieważ biskupi płoccy przez wiele lat rezydowali na zamku pułtuskim. Noskowski też przez wiele lat tam przebywał. Zasłynął jako fundator bursy dla studentów przy Akademii w Krakowie. Dwadzieścia miejsc przeznaczył dla studentów z diecezji płockiej, oprócz mieszkania otrzymywali także wyżywienie. Noskowski związany był z dworem biskupa krakowskiego Piotra Tomickiego i z jego polecenia odbył kilkumiesięczną podróż do Rzymu. Zetknięcie się z włoskim renesansem zaowocowało zaproszeniem na Mazowsze Jana Baptysty z Wenecji, który z inicjatywy Noskowskiego przeprowadził restaurację katedry płockiej czy przebudowę kolegiaty w Pułtusku.
Głównym celem biblioteki jest gromadzenie i udostępnianie zbiorów, ale w ostatnim dziesięcioleciu jest ona również animatorem kultury w Płocku.
- Od kilku lat organizujemy wraz z Rektoratem WSD cykl spotkań “Ludzie kultury w posłudze myślenia i odpowiedzialności”, dotyczących aktualnych problemów kościoła i świata, m.in. dyskusje panelowe poświęcone nauczaniu Jana Pawła II czy postaci Prymasa Tysiąclecia albo stołeczności miasta Płocka- fakty i interpretacje. Biblioteka była organizatorem bądź współorganizatorem kilkudziesięciu wystaw. Wraz z Książnicą Płocką pokazaliśmy najcenniejsze księgi i starodruki z naszych zbiorów.
Cenny księgozbiór wymaga zabezpieczeń i konserwacji, a z tym wiąże się poszukiwanie sponsorów.
- Ważną częścią naszej działalności jest ochrona tego, co zostawili nam potomni. Konserwacji zostało poddanych wiele starodruków, m.in. Biblia Jakuba Wujka wydana przez drukarnię Łazarzową w 1599 roku, Historia Polski autorstwa Długosza, czy Kodeks płocki z przełom XIII i XIV wieku, zawierający fragment tekstu Pisma Świętego Starego Testamentu, które udało się uratować dzięki PKN Orlen i życzliwości Urzędu Miasta. Na konserwację czeka jeszcze wiele obiektów, starczy ich dla moich następców.
Na uroczystości jubileuszowe przybyli dyrektorzy Biblioteki Narodowej w Warszawie i Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Ksiądz rektor Mroczkowski zauważył, że dwa są miejsca święte w seminarium: kaplica i biblioteka.
- Seminarium to jest miejsce formowania serca, sumienia, ale i intelektu młodego człowieka. Żeby być duszpasterzem i godnie wypełniać powołanie kapłańskie, musi być harmonia między sercem i intelektem.

Dziękuję za rozmowę.