Mazowsze Płockie w czasach wojny

Z inicjatywy zarządu Płockiego Towarzystwa Naukowego ukazał się reprint ważnej dla historii naszego regionu, klasycznej już pozycji Tadeusza Świeckiego i Franciszka Wybulta opisującej dzieje Mazowsza w czasie I wojny światowej i pierwszego dziesięciolecia II Rzeczpospolitej. Pierwsze wydanie książki miało miejsce w 1932 roku w Toruniu.
– W środowisku Towarzystwa Naukowego Płockiego już około roku 1930 zauważono potrzebę opisania dziejów Mazowsza w czasie „wielkiej wojny” i pierwszego dziesięciolecia II Rzeczypospolitej. Zadanie to powierzono Tadeuszowi Święcickiemu i Franciszkowi Wybultowi (...) Przyjęty przez Autorów model działania w oparciu o szczegółowe badania ankietowe i terenowe oraz liczne kwerendy w archiwach i urzędach pozwolił zgromadzić niezwykle bogaty materiał źródłowy. Powstała w ten sposób książka pt. Mazowsze Płockie w czasach wojny światowej i powstania Państwa Polskiego stała się na długie lata ważną, wiarygodną i wartościową publikacją na temat dziejów Płocka i okolic. Historycy wciąż podkreślają jej znaczenie i przydatność w badaniach nad przeszłością miasta i regionu okresu 1914-1930. Tymczasem dostępność publikacji była dotąd niewielka. Stąd zrodziła się inicjatywa Zarządu TNP wydania reprintu dzieła – wyjaśnia w przedmowie prezes TNP, Zbigniew Kruszewski. Książkę napisało dwóch autorów: Tadeusz Świecki – były prezes Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w Płocku, członek rady Stanu, poseł na Sejm „uczestnik i świadek wielu zdarzeń” oraz publicysta Franciszek Wybult, autor monografii towarzystw rolniczych na Mazowszu Płockim. Pierwsza część zawiera wspomnienia Tadeusza Świeckiego z lat 1914-1915. Pozostałe opisują Płock i Mazowsze Płockie od wybuchu wojny aż do początku lat 30. Do dzieła dodana jest kronika wydarzeń lat 1924-1930, uwzględniająca najważniejsze dla miasta i regionu uroczystości jak: wizyty gen. Józefa Hallera i prezydenta Ignacego Mościckiego na Mazowszu Płockim, sprowadzenie relikwii św. Stanisława Kostki, wystawę regionalną otwartą w Gimnazjum Męskim im. Wł. Jagiełły w 1929 roku. Książkę wzbogacają archiwalne fotografie, na przykład – internowanych w Szczypiornie legionistów z Mazowsza Płockiego, zdjęcie zrobione w sali Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego podczas śniadania z prezydentem Mościckim w roku 1928, czy jubileusz arcybiskupa Antoniego Juliana Nowowiejskiego (1931 rok).
Publikacja ma ogromną wartość zarówno dla historyków, jak i miłośników historii. Ocalony w niej portret miasta, spraw, które zajmowały ówczesną społeczność, działań różnych organizacji w czasie pokoju, a później wojny – jest z pewnością jednym z najcenniejszych dokumentów z dziejów regionu.
Ostatni wieczór muzyki i śpiewu odbył się na pensji Udziałowej 14 lutego 1915 r., poczem nastąpiła dłuższa przerwa, spowodowana zajęciem miasta przez wojska niemieckie. Dnia tego po południu odwiedziłem p. Rościszewską. W czasie mego pobytu nadjechał konno, ewakuujący się w arjergardzie władz, policmajster Lewin, utrzymujący z p. Przełożoną stosunki urzędowej znajomości. Pod pozorem pożegnania się przybył ostrzec i upomnieć p. Rościszewską, żeby na wieczornym koncercie nie było żadnych pieśni patrjotycznych (tolko nikakich patrioticzeskich piesni). Tak spełniał swoje obowiązki rosyjski policmajster w ostatniej chwili swego odjazdu, z którego już nigdy nie miał powrócić. Wieczorem wśród podawanego sobie z ust do ust dwuwierdzu „pomimo gęstej, silnej strzelaniny, chodźmy na koncert pani Marceliny” biała sala na Udziałowej zapełniła się po brzegi publicznością. (…) Dnia 29 listopada po raz obchodziliśmy nabożeństwem rocznicę powstania listopadowego, po raz pierwszy, od wielu lat w katedrze płockiej rozbrzmiewał hymn narodowy: „Boże, coś Polskę”... Ludzie płakali – zanotował Franciszek Wybult. (lesz)