Kościelne awanse biskupów płockich

Wśród 84 biskupów płockich arcybiskup-metropolita Stanisław Wielgus jest dwudziestym drugim pasterzem, który w ramach awansu kościelnego obejmuje nową katedrę pasterską.
W okresie Polski piastowskiej kształtowały się diecezje, pierwsze struktury kościelne. Do najstarszych należały: diecezja poznańska utworzona w 968 roku, następnie gnieźnieńska, krakowska, wrocławska i kołobrzeska utworzone podczas zjazdu gnieźnieńskiego w 1000 roku. Po reakcji pogańskiej utworzono diecezję kruszwicką będącą kontynuacją kołobrzeskiej, przemianowaną potem na pomorską oraz kujawsko-kaliską, wreszcie włocławską. Następną w kolejności była utworzona w 1075 roku diecezja płocka zwana mazowiecką, obejmująca ogromne obszary na prawym brzegu Wisły.
Pierwszymi pasterzami diecezji płockiej byli biskupi pochodzenia zagranicznego, dopiero od czasów biskupa Lupusa (1170-1186) wyznaczonego przez Bolesława Kędzierzawego zaczęła się seria biskupów polskich. Diecezja mazowiecka należała do dość dobrze uposażonych, bowiem biskupi płoccy byli właścicielami takich miast, jak: Pułtusk, Wyszków, Andrzejewo, Brok, Górzno, Raciąż, połowy Czerwińska oraz prawie 150 wsi w różnych kluczach. Dlatego też o biskupstwo to ubiegało się wielu kandydatów, ale z tej diecezji wielu w czasach staropolskich awansowało na stolice bardziej intratne i zaszczytne. Przechodzenie na kolejne stolice, zwykle lepsze i godniejsze, było praktyką dość częstą. Szczytem było osiągnięcie arcybiskupstwa gnieźnieńskiego, co w późniejszych czasach wiązało się z urzędem i tytułem Prymasa Królestwa Polskiego.
Biskupi płoccy, podobnie jak inni, z różnych powodów przechodzili lub otrzymywali awanse na diecezje większe, starsze, godniejsze. Z Płocka wędrowali do Włocławka, Poznania, Fromborka, Krakowa, Gniezna, a w czasach zaborów do Mohylewa – Petersburga.
Exodus biskupów płockich zapoczątkowali biskupi okresu renesansu. Pierwszym z nich był Jan Lubrański uczestniczący w działalności politycznej Kazimierza Jagiellończyka i Jana Olbrachta. Wyznaczony biskupem płockim w 1498 roku nie objął rządów, bowiem w tymże roku został przeniesiony na biskupstwo poznańskie.
Z biskupstwa płockiego do Włocławka przeszło sześciu biskupów, byli to: biskup Wincenty Przerębski (1498-1504), biskup Wojciech Baranowski (1591-1607), biskup Jan Gembicki (1655-1674), biskup Bonawentura Madaliński (1674-1681), biskup Antoni Sebastian Dembowski (1737-1752), biskup Wincenty Teofil Popiel (1863-1875).
Na królewską stolicę krakowską przeszli z Płocka biskupi: Jan Chojeński (1535-1537), Piotr Gamrat (1537-1538), Samuel Maciejowski (1541-1546), Piotr Myszkowski (1565-1577), Marcin Szyszkowski (1607-1616), Stanisław Dąbski (1682-1692).
Na biskupstwo warmińskie awansował biskup płocki Andrzej Chryzostom Załuski (1692-1699), zaś biskup Andrzej Stanisław Kostka Załuski (1723-1736) po objęciu urzędu kanclerza przeszedł na biskupstwo w Łucku.
Na arcybiskupstwo gnieźnieńskie i prymasostwo przeszło trzech biskupów płockich: biskup Andrzej Krzycki (1527-1535), biskup Henryk Firlej (1617-1624) oraz brat króla, biskup płocki Michał Jerzy Poniatowski (1773-1785).
W czasach zaborów dwóch biskupów płockich otrzymało nominacje na arcybiskupów-metropolitów mohylewskich rezydujących w Petersburgu; byli to: Jerzy Józef Elizeusz hrabia Szembek (1901-1903) oraz Apolinary Wnukowski (1904-1908).
W dwudziestym wieku biskup płocki Zygmunt Kamiński (1984-1999) otrzymał godność arcybiskupa-metropolity szczecińsko-kamieńskiego.
Także siedmiu biskupów pomocniczych diecezji płockiej otrzymało awanse kościelne. Sufragan płocki Jan Zamojski (1595-1604) otrzymał arcybiskupstwo lwowskie, biskup sufragan Wojciech Tolibowski (1643-1655) otrzymał biskupstwo poznańskie, Zygmunt Czyżewski (1655-1664) mianowany został biskupem kamienieckim, Melchior Optat Fijałkowski (1842-1856) otrzymał nominację na arcybiskupa-metropolitę warszawskiego, Aleksander Kazimierz Dziewałtowski-Gintowt, sufragan płocki a potem wikariusz kapitulny (1872-1883) przeniesiony został na urząd arcybiskupa-metropolity do Mohylewa, Adolf Piotr Szelążek (1918-1925) mianowany został biskupem w Łucku, Andrzej Wojciech Suski (1986-1992) mianowany został pierwszym biskupem nowo utworzonej diecezji toruńskiej.
Dnia 6 grudnia 2006 roku Ojciec Święty Benedykt XVI mianował biskupa płockiego prof. dr hab. Stanisława Wojciecha Wielgusa arcybiskupem – metropolitą warszawskim. Żegnając go z żalem, wspominamy go jako pasterza dzielnego, odważnego, zatroskanego o kondycję Kościoła płockiego, a jako pasterzowi metropolii warszawskiej, do której należy diecezja płocka, życzymy dalszych sił i mocy Bożych, aby z taką mądrością i zaangażowaniem posługiwał dalej Kościołowi i Narodowi.
ks. Michał Marian Grzybowski