Korfanty, Strzelecki, Fredro, Zamoyska. Patroni roku 2023

Aż siedem postaci Sejm RP ogłosił patronami roku 2023. Wśród nich są dwie panie: działaczka niepodległościowa Aleksandra Piłsudska oraz Jadwiga Zamoyska, współtwórczyni Fundacji Zakłady Kórnickie, która założyła pierwszą w Polsce zawodową szkołę gospodarstwa domowego. 230. rocznicę urodzin wybitnego komediopisarza Aleksandra Fredry teatr płocki uczcił premierą „Dam i huzarów”. Biografię twórcy możemy poznać na zorganizowanej przez Książnicę Płocką wystawie „Fredro – Królestwo śmiechu”. 

Niedawno, bo 20 kwietnia, minęła 150. rocznica urodzin Wojciecha Korfantego, jednego z najwybitniejszych Ślązaków. Polityk i publicysta związany z chrześcijańską demokracją (w latach 1922-1930 był posłem na Sejm) należał do Naczelnej Rady Ludowej, kierującej zwycięskim Powstaniem Wielkopolskim, współkierował powstaniem śląskim. W rządzie Wincentego Witosa sprawował funkcję wicepremiera. Aresztowany w 1930 roku i osadzony w twierdzy brzeskiej, później powrócił na Górny Śląsk. Następnie udał się na emigrację do Pragi. Po aneksji Czechosłowacji wyjechał do Francji. Był jednym z założycieli Frontu Morges (wraz z Ignacym Paderewskim, Józefem Hallerem i Wincentym Witosem), a później organizatorem i prezesem Stronnictwa Pracy. Gdy w kwietniu 1939 roku ponownie znalazł się w Polsce, został aresztowany i osadzony na Pawiaku. Zwolniono go po trzech miesiącach z powodu choroby. Zmarł 17 sierpnia 1939 roku. Został pochowany na cmentarzu w Katowicach. 
Aleksandra Piłsudska urodziła się w 1882 roku w Suwałkach. Zmarła 31 marca 1963 roku w Londynie. Działała w organizacji bojowej PPS i współpracowała ze Związkiem Strzeleckim. W czasie I wojny światowej wstąpiła do Legionów. Za działalność w Polskiej Organizacji Wojskowej została aresztowana i internowana w Szczypiornie. Angażowała się społecznie: pomagała sierotom, organizowała przedszkola i szkoły dla rodzin wojskowych, a także świetlice i biblioteki. Wspierała bezdomnych i biednych. Odznaczona orderami Virtuti Militari, Odrodzenia Polski oraz Krzyżem Niepodległości. 
13 września 2023 r. będziemy obchodzić 220. rocznicę urodzin Maurycego Mochnackiego. Publicysta polityczny i krytyk był jednym z teoretyków polskiego romantyzmu. Dobrze grał na pianinie. Był współzałożycielem „Gazety Polskiej” (1827-1829), pisywał także dla „Kuriera Polskiego”. Był członkiem prawie wszystkich tajnych związków młodzieży wojskowej przeciwko caratowi. Jako zwykły szeregowy przystąpił do powstania listopadowego. Walczył pod Olszynką Grochowską, Ostrołęką, Okuniewiem, nad Liwcem i pod Wawrem. Otrzymał Virtuti Militari. Za udział w powstaniu wydano na niego wyrok śmierci dlatego emigrował. Lata 1831-1834 spędził we Francji. W wychodzącym w Paryżu „Pamiętniku Emigracji Polskiej” ukazała się jego rozprawa „O duchu i źródłach poezji w Polszcze”. Zmarł 21 grudnia 1834 roku w Auxerre. Na jego nagrobku widnieje napis „Civis Polonus. Hostem Moscoviensem” – „Obywatel polski, wróg Moskwy”. 
6 października 1873 roku zmarł podróżnik, geolog i odkrywca Paweł Edmund Strzelecki. Jako pierwszy Polak okrążył samodzielnie kulę ziemską. Był w Ameryce Północnej i Południowej, Australii, Nowej Zelandii, Tasmanii. Najwyższy szczyt  kontynentu australijskiego (2228 metrów n.p.m.) nazwał na cześć Tadeusza Kościuszki. Odkrył i nazwał także najżyźniejszy rejon rolniczy Australii – Gippsland. Po powrocie do Europy w 1843 roku zamieszkał w Anglii. Był członkiem prestiżowych towarzystw naukowych i filantropem.
Strzeleckiego upamiętniono nadaniem jego imienia pasmu górskiemu w Australii Południowo-Wschodniej i kilkunastometrowym pomnikiem w pobliżu Góry Kościuszki, w Jindabyne w Nowej Południowej Walii. Pomnik geologa i odkrywcy znajduje się także w Poznaniu. W krypcie zasłużonych na Wzgórzu Świętego Wojciecha w Poznaniu złożono w 1997 roku jego szczątki. 
4 listopada 2023 r. upłynie sto lat od śmierci współtwórczyni Fundacji Zakłady Kórnickie – Jadwigi Zamoyskiej. Poliglotka i patriotka założyła w Kórniku pierwszą w Polsce zawodową szkołę gospodarstwa domowego (Zakład Kórnicki), której hasło brzmiało: „Służyć Bogu – służąc Ojczyźnie, służyć Ojczyźnie – służąc Bogu”. Poślubiła późniejszego generała Władysława Zamoyskiego, któremu towarzyszyła w misji na Wschodzie (Stambuł, Bukareszt). Redagowała jego artykuły i przemówienia. Dzięki zainteresowaniom Zamoyskiej sprawami Zakopanego, starania jej syna Władysława o odzyskanie dla Polski Morskiego Oka zakończyły się sukcesem. Była jedną z pierwszych osób odznaczonych Orderem Odrodzenia Polski.
W styczniu 2023 roku przypadła setna rocznica urodzin malarza, rysownika i scenografa Jerzego Nowosielskiego, uważanego za jednego z najwybitniejszych współczesnych pisarzy ikon. Malował obrazy (akty, pejzaże, abstrakcje). Tworzył polichromie, mozaiki i witraże w cerkwiach i kościołach. Projektował scenografie i kostiumy do spektakli teatralnych. Był laureatem wielu nagród i wyróżnień. W 1996 roku wraz z żoną Zofią powołał Fundację Nowosielskich, która organizuje wystawy i sesje naukowe, wymianę kulturalną z ośrodkami artystycznymi w kraju i za granicą oraz przyznaje nagrody dla wyróżniających się młodych twórców. Jest tam przechowywana cała spuścizna (obrazy i teksty) Jerzego Nowosielskiego. Prace Nowosielskiego prezentowała Płocka Galeria Sztuki na wystawie indywidualnej.

(lesz)

Fot. Archiwum KP