Jerozolima - Dwa tysiące lat później

Pełne niepokoju „miasto pokoju”. Jedyne na świecie, w którym krzyżują się trzy religie monoteistyczne: judaizm, chrześcijaństwo i islam. Droga Krzyżowa, kościoły, a przede wszystkim ogromna Bazylika Grobu Pańskiego, wskazują miejsca związane z życiem, męką, śmiercią i zmartwychwstaniem Jezusa Chrystusa.Zwiedzanie miejsc związanych z Jezusem (znajdujących się głównie w dzielnicy arabskiej) rozpocząć należy od znajdującego się na Syjonie Wieczernika, w którym prawdopodobnie Jezus spożywał ze swymi uczniami Ostatnią Wieczerzę 14 dnia żydowskiego miesiąca Nisan. W tym samym budynku, z minaretem i małą kopułą (swego czasu był tam meczet), na dole znajduje się grób patriarchy Dawida, a na górze sala Wieczernika. Miejsce znajduje się w rękach palestyńskich, od czasu wybuchu drugiej intifady zieje pustką, za możliwość wejścia trzeba zapłacić 20 szekli, co jest sumą znaczną. Obecny kształt Wieczernik zawdzięcza krzyżowcom, którzy odbudowywali miejsca związane z Chrystusem. W miejscu historycznej świątyni Salomona znajdują się obecnie dwa meczety: Al-Aksa i Kopuła Skały. Nie można ich zwiedzić, do środka wpuszczani są tylko muzułmanie. Kiedy okrąży się miejsce świątynne od strony Muru Zachodniego (przy którym znajduje się słynna Ściana Płaczu), w zupełnej samotności można zejść do potoku Cedron. Żeby było bezpieczniej, trzeba nosić szanowany przez Arabów krzyżyk. W pobliżu jest Dolina Jozafata, grób Absaloma i inne grobowce żydowskie, zupełnie zbeszczeszczone, ponieważ mają nieszczęście znajdować się obecnie w dzielnicy arabskiej. Z Doliny Cedronu wchodzi się wyżej, gdzie u podnóża Góry Oliwnej znajduje się miejsce konania, agonii Jezusa – Getsemani, w którym rośnie gaj oliwny. Drzewa są młode, ale można dostrzec, że wyrastają z bardzo starych korzeni, być może istniejących jeszcze od czasów Jezusa. W zbudowanym w tym miejscu, obecnie pustym, Kościele Konania główne miejsce stanowi Skała Konania. Niemal na szczycie górującej nad Jerozolimą Góry Oliwnej (100 m n.p.m.) znajduje się należący do jerozolimskich karmelitanek kościół (w tym miejscu cesarzowa Helena – matka Konstantyna Wielkiego, postawiła jedną z pierwszych bazylik chrześcijańskich), w którym Jezus miał uczyć swoich uczniów Modlitwy Pańskiej. W krużgankach świątyni przeczytać można tekst „Ojcze nasz” w ponad sześćdziesięciu językach i narzeczach. Jak podaje tradycja, w tym miejscu zatrzymywał się zdążający każdego dnia z Jerozolimy do Betanii Chrystus, aby wyjaśniać przypowieści i pouczać o czasach ostatecznych. Z tej arabskiej części Jerozolimy rozciąga się wspaniały widok na Jerozolimę i Bazylikę Grobu Pańskiego. Nie wiadomo, gdzie Jezus był przesłuchiwany przez Sanhedryn (pewne źródła mówią o domu Kajfasza. Większa pewność istnieje co do tego, gdzie odbywał się sąd przed Piłatem 15 Nisan (7 kwietnia 30 roku). Prokurator zasadniczo rezydował w Cezarei Nadmorskiej, na najważniejsze święta – a takim była niewątpliwie żydowska Pascha - przybywał do Jerozolimy. Do liczącego wówczas 56 tys. mieszkańców miasta z terenów ziemi Świętej i diaspory przybywało jeszcze około 150 tys. ludzi. Święto poprzedzała uczta paschalna, podczas które spożywano baranka. Przesłuchanie i sąd nad Jezusem mógł się odbywać w położonej w pobliżu bramy do Jaffy Cytadeli (tzw. pałacu Heroda) Jaffy) albo w twierdzy Antonia, gdzie na stałe, blisko świątyni, stacjonował rzymski garnizon rzymski. Za twierdzą przemawia fakt odkrycia w znajdującym się blisko klasztorze Panien Syjońskich płyt Litostrotos, na których wyrzeźbione zostały gry żołnierzy rzymskich. Via Dolorosa W przypominającej wielkie targowisko muzułmańskiej dzielnicy Starego Miasta, niezorientowanemu pielgrzymowi trudno samemu odnaleźć usytuowane w wąskich uliczkach stacje Drogi Krzyżowej – Via Dolorosa. Krzyż można wypożyczyć za 40 dolarów. Pierwsza stacja znajduje się na dziedzińcu twierdzy Antonia, gdzie dziś znajduje się szkoła podstawowa dla arabskich chłopców. Pod schodami do szkoły jest wyjście zbudowanego przez Żydów podziemnego tunelu. Można do niego wejść pod Ścianą Płaczu. Tunel wykopany został 14 lat temu. W 1996 r. Izraelczycy przebili go aż do Via Dolorosa w dzielnicy muzułmańskiej i zrobili wyjście pod szkołą. W miejscu stacji drugiej (ubiczowania) umiejscowiony został klasztor Franciszkanów i Szkoła Biblijna, nad ulicą widnieje łuk „Ecce Homo” – „Oto Człowiek”, którymi to słowami Piłat zwrócił się do Jezusa. Przy stacji trzeciej Jezus upadł, przy czwartej spotkał Matkę. Obie kaplice zbudowali w latach 40. polscy żołnierze. Przez 50 lat dzierżawili je Polacy, obecnie należą do Kościoła ormiańskiego. Od stacji piątej, przy której Szymon pomagał Jezusowi nieść krzyż, po schodkach dochodzi się do miejsca, w którym Weronika otarła Jezusowi twarz (stacja szósta). Przy stacji siódmej dwa tysiące lat temu kończyło się miasto, ósma – spotkanie z płaczącymi niewiastami - zaznaczona jest krzyżem wyciętym w skale, dziewiąta (trzeci upadek) jest obecnie pod kościołem koptyjskim. Pięć ostatnich stacji Via Dolorosa pokrywa sobą ogromna Bazylika Grobu Pańskiego, istniejąca na miejscu, na którym cesarz Konstantyn w IV wieku wzniósł Kościół Zmartwychwstania. W momencie poświęcenia nie była jeszcze wykończona część, w której znajdował się grób. Usunięcie skalnej ściany, w celu jego wydzielenia, wymagało bowiem gigantycznej pracy. Klucz do wnętrza od wieków jest w posiadaniu rodziny arabskiej. Na stałe w Bazylice mieszkają mnisi koptyjscy. Cała jest w posiadaniu Kościoła prawosławnego (środek otaczają specjalne mury), ale swoje kaplice i ołtarze mają katolicy, Ormianie, Koptowie, wschodni Syryjczycy, Etiopczycy. Stację dziesiątą stanowi kaplica, która przypomina odarcie Jezusa z szat. Ukrzyżowanie odbyło się za murami miasta, na Golgocie – wzgórzu, które kształtem przypomina ludzką czaszkę. Było to tradycyjne miejsce krzyżowania, przed wiekami znajdował się tu kamieniołom i cmentarz. Belki pionowe ustawione były na stałe, Skazaniec przyniósł na miejsce tylko poprzeczną. Pięknie zachowane miejsce, w którym stał krzyż, znajduje się w rękach prawosławnych. Po sąsiedzku umiejscowiony jest ołtarz łaciński dla katolików. Po zejściu w dół trafia się do kopuły prawosławnej, gdzie w Kaplicy znajduje się najświętsze miejsce chrześcijaństwa - Anastasis (z j. greckiego), czyli Grób Pański, który stał się miejscem zmartwychwstania. Wewnątrz - płyta, na której złożono ciało Jezusa po śmierci. Cały czas palą się tam świece. Pielgrzymi (wewnątrz mogą wejść trzy - cztery osoby) klękają, dotykają i całują to miejsce. Mogą też je sfotografować. Porządku pilnuje rosyjski mnich. Z tyłu za kaplicą znajduje się fragment należący do Kościoła syryjskiego, gdzie zachowały się jeszcze grobowce wykute w litej skale - tak mógł bardzo pierwotnie wyglądać grób Jezusa. Na drugim końcu Bazyliki, po zejściu w dół zwiedza się tę część, w której cesarzowa Helena odnalazła belki krzyży, przyjęto, że jedna należała do Chrystusa. W Bazylice obowiązuje Status Quo, czyli porządek, którego muszą przestrzegać wszystkie wyznania. Z wydanego przez Franciszkanów (stróżów miejsc katolickich w Ziemi Świętej) kalendarzu dowiedzieć się można, kiedy swoje nabożeństwa mają tu katolicy. W 2002 roku patriarcha łaciński Michael Sabbah wszedł uroczyście do Bazyliki w Niedzielę Palmową o godz. 7.00, po czym odprawił msza św. pontyfikalną. O godzinie 14.30 katolicka uroczystość odbyła się w Betfage, w którym Jezus wsiadł na osiołka i dojechał do Jerozolimy. W Wielką Środę o godz. 7.30 katolicy czcić będą ubiczowanie Jezusa. W Wielki Czwartek patriarcha Sabbah uroczyście wkroczy do Bazyliki o 7.30, a na godz. 15.45 zaplanowana jest pielgrzymka do Wieczernika. Uroczysta liturgia Męki Pańskiej odbędzie się na Kalwarii w Wielki Piątek 29 marca już o godz. 7.00. Nazajutrz - w Wielką Sobotę – obchody liturgii paschalnej przewidziane są na godzinę... 6.30 rano (sic!). W Wielką Niedzielę o godz. 6.00 rano Michael Sabbah wejdzie do świątyni, aby odprawić w niej mszę św. pontyfikalną. W Wielki Poniedziałek o godz. 10.00 katolicy w pielgrzymce wyruszą do Emaus. Porozumienie Status Quo sprawia, że sześć Kościołów chrześcijańskich nawzajem nie przeszkadza sobie podczas nabożeństw, odprawia je w wyznaczonych miejscach (choć zwiedzać można bez przeszkód całą Bazylikę). Dzięki niemu wiadomo, kiedy mogą być zapalone światła i bić dzwony, kiedy się zamyka i otwiera świątynię. Na przełomie marca i kwietnia oraz maju 2002 roku obchodzone w niej będą dwie Wielkie Noce. Elżbieta Grzybowska Fot. ks. H. Seweryniak Podpis: Widok na Jerozolimę. W głębi – kopuła Bazyliki Grobu Pańskiego. FOT – na skanerze w Grzesia