Galeria Themersonów

W pięknej trzykondygnacyjnej kamienicy przy Kolegialnej 6 znajduje się kilka muzealnych ekspozycji. Parter i pierwsze piętro to największa w Polsce wystawa stała poświęcona sztuce dwudziestolecia międzywojennego – art déco. Towarzyszą jej: prezentująca sylwetki zasłużonych płocczan i osób związanych z miastem wystawa „Z Płocka i dla Płocka. Galeria Płocczan XX wieku” oraz Galeria Themersonów, której bohaterami są awangardowi artyści: Franciszka i Stefan Themersonowie.

Franciszek urodził się w Płocku (1910), tu wychował i ukończył Gimnazjum Państwowe im. Władysława Jagiełły. Po maturze wyjechał do Warszawy, gdzie studiował fizykę i architekturę. W 1929 roku poznał Franciszkę i odtąd wspólnie szli przez życie i tworzyli.

Franciszka urodziła się w Warszawie (1907), ale jej rodzina po kądzieli pochodziła z Płocka. Matka była pianistką, ojciec – malarzem. Franciszka wybrała studia w konserwatorium, potem w latach 1924-1931 studiowała w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych (dziś Akademia Sztuk Pięknych).

Stefan nie dokończył studiów. Zajął się twórczością literacką i kinem awangardowym. Pisał książki dla dzieci, które ilustrowała Franciszka. W latach 30. ukazały się m.in.: „Historia Felka Strąka” (1930), „Jacuś w zaczarowanym mieście”, „My nie chcemy siedzieć w klatce” (1931), „Narodziny liter” (1932), „Była gdzieś taka wieś” (1937), „Przygody Marcelianka Majsterklepki”, „Pan Tom buduje dom” (1938). Wspólnie z Franciszką zrealizowali pięć filmów. Założyli też Spółdzielnię Autorów Filmowych, do której należeli m.in. Aleksander Ford, Wanda Jakubowska, Eugeniusz Cękalski, Stanisław Wohl. Wydawali trójjęzyczne pismo „f.a.” poświęcone filmowi artystycznemu.

W 1938 roku wyjechali do Paryża. Z Francji trafili do Anglii – Franciszka w 1940, Stefan w 1942 roku. W Londynie nakręcili kolejne dwa filmy: „Calling Mr. Smith” („Wzywamy pana Smitha”) oraz „The Eye & the Ear” („Oko i Ucho”). Ten ostatni był wizualnym zapisem „Słopiewni” skomponowanych przez Karola Szymanowskiego do wierszy Juliana Tuwima. W 1948 roku powstała niezależna oficyna wydawnicza Gaberbocchus Press, którą prowadzili przez 31 lat. Wydali ponad 60 książek, m.in. Bertranda Russella, Raymonda Queneau, Anatola Sterna,  Alfreda Jarry’ego. Jednocześnie każde z nich pracowało niezależnie. Domeną Franciszki był obraz, Stefana – słowo. Odeszli nieomal równocześnie, Ona 29 czerwca, On 6 września 1988 roku.

Płocka Galeria Themersonów powstała w 2021 roku. Prezentuje bogatą i wszechstronną twórczość obojga artystów. Franciszka malowała, rysowała, ilustrowała, opracowywała graficznie książki i czasopisma, tworzyła scenografie teatralne. Na wystawie znajduje się m.in. jej oryginalny obraz.

Stefan pisał powieści, opowiadania, eseje filozoficzne, wiersze, utwory dla dzieci. Skomponował operę, napisał sztukę teatralną, fotografował, tworzył fotogramy i fotokolaże.  Na ekspozycji zobaczymy m.in. jego maszynę do pisania i listy.

Aranżacja wystawy, dwa równoważne wejścia i labiryntowy charakter, daje widzowi możliwość wyboru, w jakiej kolejności i z którą dziedziną twórczości Themersonów chciałby się zapoznać. Obrazy, rysunki, fotografie, fragmenty filmów, książki i plakaty, a także przedmioty, które służyły im do pracy i osobiste pamiątki pozwalają wniknąć w niezwykły świat wyjątkowych artystów.

Wystawę można zwiedzać od wtorku do niedzieli. W okresie letnim w godzinach 10.00-17.00 (ostatnie wejście – 45 minut przed zamknięciem). Wstęp jest bezpłatny.

(lesz)