GALERIA PŁOCCZAN XX WIEKU. GALERIA THEMERSONÓW

Ekspozycja otwarta w oficynie zrewitalizowanej kamienicy przy ul. Kolegialnej 6 prezentuje sylwetki urodzonych w Płocku lub związanych z miastem osób, które odegrały znaczącą rolę w dziejach nadwiślańskiego grodu. Jej głównymi bohaterami są: poeta Władysław Broniewski, aktorka teatralna i filmowa, gwiazda międzywojennego kabaretu, współtwórczyni Zespołu Pieśni i Tańca „Mazowsze” Mira Zimińska-Sygietyńska oraz małżeństwo awangardowych artystów światowej sławy: Stefan i Franciszka Themersonowie. Malarze, rzeźbiarze, politycy, ale także sportowcy, lekarze, duchowni i filantropi, ludzie walczący o niepodległość – im wszystkim dedykowana jest nowa wystawa „Z Płocka i dla Płocka. Galeria Płocczan XX Wieku. Galeria Themersonów“.

Broniewski
„Ani chcę, ani umiem
stąd odejść”

Urodzny w Płocku, uczeń Gimnazjum im. Władysława Jagiełły opuścił miasto, gdy wraz z grupą kolegów poszedł bić się o niepodległość w Legionach Marszałka Piłsudskiego. Dosłużył się stopnia kapitana, ale nie wybrał kariery wojskowej. Debiutował tomem „Wiatraki” (1925). Kolejne tomiki uplasowały go w gronie najwybitniejszych polskich poetów. Do rodzinnego miasta często powracał w lirykach.

W aneksie poświęconym twórczości Broniewskiego możemy obejrzeć wiele pamiątek m.in.  autograf wiersza „Człowiek” (po rosyjsku), który poeta napisał w więzieniu NKWD na Łubiance w Moskwie (1940 r.). Z płockiego domu przy Kościuszki 24 pochodzą: srebrny świecznik, stolik do gry w karty, kartka z własnoręcznym rysunkiem przedstawiającym dom i ogród. Są też: koperta adresowana na Towarzystwo Naukowe Płockie, zapinka zakopiańska, teczka, z którą bywał na spotkaniach autorskich i charakterystyczny kapelusz. Artefakty zostały przekazane w depozyt przez oddział Muzeum Literatury w Warszawie – Muzeum Broniewskiego. Ekspozycję uzupełniają fragmenty wierszy recytowane przez poetę oraz ich interpretacje we współczesnych aranżacjach.

Mira Zimińska-Sygietyńska

„Małej Mani się to nie śniło”

Mira Zimińska w Płocku spędziła dzieciństwo i w tutejszym teatrze zagrała pierwsze role. Kilkakrotnie wracała do rodzinnego miasta z Zepołem „Mazowsze”, którego była wieloletnią dyrektorką. Jako jedyna kobieta znalazła się w gronie Honorowych Obywateli Miasta Płocka (1985). Jest patronką Szkoły Podstawowej nr 12, jej imię nosi amfiteatr.

Na płockiej wystawie znalazły się elementy wyposażenia z mieszkania Miry Zimińskiej-Sygietyńskiej przy Krakowskim Przedmieściu 67 w Warszawie przekazane przez rodzinę. Są to m.in.: meble, obrazy, bibeloty. Na biurku stoi fotografia Tadeusza Sygietyńskiego. W aneksie Miry obejrzymy też fragmenty filmów, w których wystąpiła. Jeden z nich pochodzi z komedii „Każdemu wolno kochać” (1933), gdzie partnerowała Adolfowi Dymszy.

Themersonowie

„Pisarze nigdy i nigdzie
nie są na wygnaniu (…)”

Stefan urodził w 1910 roku w Płocku, Franciszka – trzy lata wcześniej w Warszawie. On wybrał fizykę i architekturę, ona – malarstwo. Razem nakręcili 7 eksperymentalnych filmów, w tym odnalezioną niedawno „Europę”, inspirowaną poematem Sterna. W Londynie prowadzili wydawnictwo „Gaberbocchus Press”, w którym wydawali „bestlookery” czyli książki charakteryzujące się niezwykle staranną szatą graficzną. Stefan pisał wiersze i powieści, a Franciszka je ilustrowała.

Płocka galeria Stefana i Franciszki Themersonów może poszczycić się m.in. zakupionym do zbiorów MMP oryginalnym obrazem Franciszki z 1958 roku, nieco późniejszym obrazem artystki przekazanym w depozyt przez Jasię Reichardt i otrzymaną w depozyt z Biblioteki Narodowej maszyną do pisania Stefana. Rysunki, okładki „bestlookerów”, pamiątki, fragmenty filmów poszerzają wiedzę o niezwykłym artystycznym tandemie.

- Ta wystawa jest pierwszą wystawą stałą Themersonów na świecie. Ma dwa wejścia dlatego, że twórczość Themersonów nie jest oczywista, wszystko się tam ze wszystkim łączy. Jak to pokazać? Jedno wejście jest wejściem przez szafę – i to jest nawiązanie do filmu Themersonów „Przygoda człowieka poczciwego”, ale też do całokształtu twóczości, bo jest to szafa z lustrem. A lustro pojawia się i w pisarstwie Stefana i w obrazach Franciszki, i w myśleniu o wydawnictwie. Drugie wejście jest bardziej konwencjonalne, ale niezupełnie. Natychmiast widzimy przed sobą fotografię Themersonów. To jest fotografia lentikularna – w zależności od tego, gdzie znajdujemy się wobec tej fotografii, widzimy coś innego – podkreśla kuratorka Małgorzata Sady.

Kolorami przewodnimi Galerii Themersonów są czarny, biały i czerwony. To barwy spójne ze stylistyką artystów, wywodzacą się z konstruktywizmu.

Tadeusz Mazowiecki

„Wszystko, co mnie
ukształtowało wyniosłem
właśnie stąd, z Płocka”.

Na wystawie nie mogło zabraknąć sylwetki Małachowiaka, pierwszego niekomunistycznego premiera III RP Tadeusza Mazowieckiego. Po zdaniu matury rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim. W czasie wydarzeń sierpniowych był sygnatariuszem skierowanego do władz „Apelu 64” o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikami. Internowany w Trzebielinku, później w Darłówku. Do Płocka wracał jako poseł i polityk. Ma swój pomnik w parku na Tumach.

Wśród pamiątek prezentowanych na ekspozycji są: oryginalne biurko z domu rodzinnego, przy którym pracował ojciec Tadeusza, lekarz Bronisław Mazowiecki (depozyt z L.O. im. Marszałka Stanisława Małachowskiego),  krzesło, lampa, okulary w etui. Na ścianie wisi podarowany przez synów dyplom Honorowego Obywatela Płocka, który Mazowiecki otrzymał w 2011 roku.

Jak podkreśla kuratorka wystawy, Magdalena Bilska-Ciećwierz – większość prezentowanych na ekspozycji postaci wywodzi się z Płocka i chodziła tutaj do szkoły. Dorosłe kariery kontynuowali gdzie indziej.

opr. (lesz)