Do kogo Frycz listy pisał. Skarby TNP na wystawie wirtualnej

Muzeum Mazowieckie w Płocku ma dla zwiedzających dobrą wiadomość. Przedłuża znajdującą się w Kamienicy Secesyjnej wspaniałą wystawę „Dwieście artefaktów na dwusetlecie Towarzystwa Naukowego Płockiego” do 17 stycznia. Gdy tylko będzie możliwe ponowne otwarcie placówki dla gości, na żywo obejrzymy bezcenne księgi i rękopisy ze zbiorów TNP. A w międzyczasie - z historią pięćdziesięciu wybranych eksponatów zapoznamy się na wystawie wirtualnej - dostępnej pod adresem dwiescienadwiescie.pl. 

Zdjęcia eksponatów (od najstarszych rękopisów do ksiąg z superekslibrisami i ploccianów) i ich opisy znajdują się na przejrzystej i łatwej w nawigacji stronie internetowej. Każdą kategorię omawianych zabytków rozpoczyna krótki wstęp historyczny. Następnie w galerii wybieramy interesującą nas fotografię. Pod nią znajdują się informacje dodatkowe. 
Klikając na rękopis listu Andrzeja Frycza Modrzewskiego datowanego na 26 stycznia 1547 r. dowiemy się, że to jeden z dwóch zabytków na wystawie związanych ze słynnym pisarzem politycznym Andrzejem Fryczem Modrzewskim. Adresatem napisanego po łacinie staranną minuskułą renesansową pisma był Rafał Bargawski (zaufana osoba na dworze królewskim w Krakowie). Według ustaleń dr Marty Czyżak list dotyczy głównie sprawy statutów mansjonarzy w kościele parafialnym Podwyższenia Krzyża Świętego w Brzezinach koło Łodzi. Z treści wynika, że adresat otrzymał je niegdyś od pewnego kolegi (bakałarza) i przekazał mansjonarzom w Szadku (Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny) lub Radziejowie, aby mogli zgodnie z nimi organizować swoje „życie wspólne”. Modrzewskiemu chciał uzyskać oryginał, aby wykorzystać go przy okazji sporu sądowego z pewnym duchownym (mansjonarzem) usuniętym z kolegium. W liście pytał także o wiadomości z Rzymu. Pismo opatrzone jest podpisem Frycza Modrzewskiego oraz jego pieczęcią sygnetową, odciśniętą w laku. 
Znajdziemy również takie ciekawostki jak przepustka wystawiona Alojzemu Orchowskiemu przez Tadeusza Kościuszkę w 1794 roku z podpisem naczelnika i pieczątką tuszową z napisem „PIECZĘĆ NACZELNIKA SIŁY ZBROYNEY NARODOWEY”, otaczającym motto Insurekcji „WOLNOSC | CALOSC I NIEPODLEGLOSC”. Inkunabuły (spośród około stu znajdujących się na co dzień w Bibliotece TNP) reprezentują najcenniejszy z polskiej perspektywy egzemplarz „Expositio super toto Psalterio” Joannesa de Turrecrematy, wydany około 1475 r. w Krakowie prawdopodobnie przez Kaspara Straubego i „La Commedia” Dantego z 1487 r. Druk XVI-wieczny to słynne dzieło Mikołaja Kopernika „De revolutionibus orbium coelestium”, które ukazało się w 1543 r. w Norymberdze. „Doskonały stan zachowania egzemplarza płockiego był niegdyś przyczyną wręcz powątpiewań w jego autentyczność (!) - informują autorzy wystawy. 
Druki z XVIII wieku reprezentuje karta z francuskiej encyklopedii wydanej w 1774 roku. „Encyclopedie où dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiees” Diderota i d’Alemberta była ogromnym przedsięwzięciem naukowym i wydawniczym ery Oświecenia. O doniosłości tego dzieła francuskich encyklopedystów świadczą liczby: pomiędzy 1751 a 1772 r. wydano 17 tomów tekstu, obejmującego ponad 71 tysięcy haseł oraz 15 tomów plansz graficznych. Ponadto w latach 1776 – 1777 opublikowano „Suplement” w 4 tomach tekstu i 1 tomie rycin. Encyklopedia miała też wydania krajowe. Edycję włoską  przygotował w latach 1771-1775 drukarz i wydawca Giuseppe Aubert. W zbiorach BTNP jest kilka tomów tej edycji z tablicami graficznymi (sąsiadują z woluminami innych edycji Encyklopedii). W prezentowanym na wystawie foliancie zawierającym część/księgę V (6) z 1774 r. znajduje się 295 tablic miedziorytniczych, odnoszących się do różnych działów tematycznych, z zakresu zoologii i mineralogii. Wśród licznych, rozkładanych tablic przedstawiających formacje geologiczne znalazła się też ilustracja kopalni w Wieliczce. „Nadmieńmy, że tomy te znajdowały się na przełomie XVIII i XIX w. w prywatnym księgozbiorze Marii i Benedykta Morykonich (zob. kat. 194), a następnie najprawdopodobniej Kajetana Morykoniego – zasłużonego sekretarza TNP oraz rektora Szkoły Wojewódzkiej Płockiej” - podają autorzy. 
Wystawa „Dwieście artefaktów na dwusetlecie Towarzystwa Naukowego Płockiego” miała potrwać do początku grudnia. Jednak pozostanie w Muzeum Mazowieckim aż do 17 stycznia, aby ci, którzy nie zdążyli jej zobaczyć, mieli dość czasu na wizytę w Muzeum. – To absolutnie wyjątkowy w skali europejskiej pokaz skarbów ze zbiorów TNP. Muzeum Mazowieckie w Płocku to placówka wyrosła z tradycji Towarzystwa Naukowego Płockiego. Dba o wspólne dziedzictwo, wzbogaca je, poszerza przestrzeń ekspozycyjną. W tej chwili zapraszamy do wirtualnego oglądania, miejmy nadzieję, że już wkrótce spotkamy się przy Tumskiej 8 – mówi dyrektor Muzeum Mazowieckiego Leonard Sobieraj. 
Muzeum zaprasza również na cykl lekcji poświęconych płockim unikatom. Na stronie muzeumplock.eu, w dziale Edumuzeum dostępne są trzy. Ich tematem są m.in. rękopisy i druki oraz władcy Polski, których listy, dokumenty, wizerunki można oglądać na wystawie „Dwieście artefaktów na dwusetlecie Towarzystwa Naukowego Płockiego”.

(lesz.)
fot. archiwum