A mnie si? marzy kurna chata... - Dom z gliny

Kt?? z nas nie marzy o posiadaniu w?asnego domu? W dodatku takiego, kt?ry zbudowany jest z naturalnego materia?u, nie szkodzi zdrowiu, poprawia nasze samopoczucie? Je?li dochodzi jeszcze do tego niski koszt budowy, marzenie mo?e zi?ci? si? szybciej, ni? by?my w og?le pomy?leli.To, o czym piszemy, nie jest bynajmniej nie maj?c? uzasadnienia mrzonk?, ale rzeczywisto?ci?. Ju? w 1791 roku Piotr Aigner pisa? o budowie dom?w z ceg?y „glino-suszoney”, sk?adaj?cej si? z gliny i ze s?omy. Domy z naturalnych materia??w zachowa?y si? m.in. na Kaszubach. Do dzi? stoi w Stradfort dom, w kt?rym mieszka? Szekspir. Wsp??czesn? konstrukcj? naturalnego domu opracowa? Wojciech Brzeski, kt?ry 17 lat sp?dzi? w Afryce, gdzie budownictwo z naturalnych surowc?w jest bardzo popularne. Stoj?cy w ?aziskach (gmina S?ubice) naturalny dom prezentuje si? raczej skromnie, nie jest jeszcze doko?czony. Budowa trwa od niedawna, lada moment ma by? finisz. Pracuje przy nim pomys?odawca z jednym pomocnikiem. Pomaga? te? troch? s?siad z W?lki Dolnej, kt?ry postanowi? podobny dom postawi? u siebie, na potrzeby agroturystyki (w listopadzie stan?? w stanie surowym). Ju? pierwszy rzut oka wystarczy, by stwierdzi?, ?e powsta? tylko z naturalnych budulc?w: blok?w s?omo-glinianych i drewna. Tylko komin jest ze zwyk?ych cegie?. Dom jest stosunkowo niedu?y, bo ma 43,1 m kw. (ale autor pomys?u pracuje w?a?nie nad projektem budowy dworu polskiego w tej technologii), na dole jedno wi?ksze pomieszczenie z kominkiem (dowiadujemy si?, ?e mo?e by? zainstalowane tak?e centralne ogrzewanie), ?azienka i szatnia, na g?r? czyli poddasze wchodzi si? po stromych, na razie prowizorycznych schodach. Chcia?oby si? rzec: ciasny, ale w?asny, cho? jak przekonuje nas autor projektu, mo?na swobodnie dobiera? szeroko?? i d?ugo?? budynku. Sk?d pomys?? – Do budowy dom?w z gliny mieszanej ze s?om? namawia? mnie ju? 20 lat temu prof. Andrzej Rzymkowski. Czyni? to jeszcze w swoich listach do Afryki, gdzie wyjecha?em w 1980 roku i przez 15 lat wyk?ada?em technologi? materia??w budowlanych i budownictwo na Wydziale Architektury Instytutu Budownictwa w stolicy Konga Kinshasie (by?y Zair). Sam profesor wykona? ju? w?wczas dla siebie dom z ziemi nad Jeziorem ?arnowieckim. Dom stoi do dzisiaj, podobnie jak kilkusetletnie ju? domy budowane na przyk?ad na Kaszubach, w Niemczech, Francji, Ameryce i Kanadzie – m?wi Wojciech Brzeski. – W Afryce wszyscy w interiorze mieszkaj? w domach z ziemi. Jest to najprostszy i najta?szy spos?b budowania, a przez to cz?sto jedyny dost?pny ubogim warstwom spo?ecznym. Nie maj?cy prawie nic Afryka?czyk, je?li na przyk?ad chce za?o?y? w?asn? rodzin?, bierze ?opat? i idzie kopa? w?a?ciw? ziemi?. Produkuje z niej ceg?y na dom lub bezpo?rednio lepi dom na drewnianym ruszcie, zebranym w lesie lub w pobliskich krzakach. Wygl?d i techniki budowania tego rodzaju dom?w s? r??ne, zale?? od regionu Afryki. Afryka?czycy maj? nad nami jedn? tylko przewag?: kawa?ek ziemi pod budow? w?asnego domostwa mog? kupi? od szefa plemienia za dwie lub trzy skrzynki piwa... Przeci?tny mieszkaniec Mazowsza budulec na dom ma pod r?k?: glin? i s?om? (ceg?y), zebrany na polu kamie? (fundament), drewno osiki (dach), tani szkielet drewniany zamierza produkowa? firma Brzeskiego. Dom sk?ada si? z przykrytego dachem lekkiego szkieletu drewnianego i przypominaj?cej igloo cieplnej os?ony zewn?trznej (ca?o?? z cegie? s?omo-glinianych). Jego schemat prezentuje sumeryjska p?askorzeba z IV wieku przed Chr. Receptura budulca pochodzi sprzed 210 lat. - Technologia wykonania cegie? jest prosta. Jednak chc?c otrzyma? ceg?y o wymaganych parametrach wytrzyma?o?ciowych i cieplnych dla naszej strefy klimatycznej, trzeba przestrzega? kilku regu?. Ka?dy jest zdolny produkowa? wzorcowe ceg?y po kilku dniach praktyki – twierdzi Brzeski. Odpowiednio przygotowan? mieszanin? gliny ze s?om? wk?ada si? do pojedynczych lub wielokomorowych form i zag?szcza tzw. ubijakiem. Wyformowanie wykonuje si? natychmiast po zako?czeniu ubijania. Nast?pnie ceg?y suszy si? na s?o?cu i wietrze od 5 do 12 tygodni (czas suszenia zale?y od temperatury i wilgotno?ci powietrza). Mo?na je produkowa? o ka?dej porze roku w dodatniej temperaturze, przed wmurowaniem powinny by? jednak ca?kowicie wysuszone. Wszystkie czynno?ci wykonuje si? r?cznie, jedynie glin? z wod? miesza si? w betoniarce. Jedna osoba dziennie mo?e wykona? 30-35 cegie? s?omo-glinianych. Koncepcja konstrukcji i technologia wykonania domu zastrze?ona jest w Urz?dzie Patentowym. Drewniany szkielet konstrukcji zosta? tak zaprojektowany, ?e umo?liwia jednocze?nie sprawne uk?adanie cegie? w pionie (?ciany) jak i w sklepieniu. Monta? szkieletu ma?ego domu dwie osoby wykonuj? zaledwie w trzy dni. 50-centymetrowy fundament wykonuje si? ze zwyk?ych, polnych kamieni, izoluje warstw? papy na lepiku. Samo murowanie jest ?atwe i bezawaryjne: - Uk?adanie cegie? jest bardzo proste – przekonuje in?ynier Brzeski. – Materia? budowlany mo?na korygowa? siekierk?, a dziur? doklei?. Zaschni?ta glina staje si? twarda jak kamie?, kt?ry przetrwa wieki. Po 500 latach z materia?u starego domu mo?na zbudowa? nowy dom albo ulepi? garnek! Glina to genialny materia? niepotrzebnie zarzucony na korzy?? chemii. Po wykonaniu ?cian i sklepienia z cegie?, przychodzi czas na zrobienie z klepek osiki dachu. Jedna osoba jest w stanie wykona? 10-12 m kw. dachy dziennie. W ?aziskach partie tynk?w zewn?trznych wykonano eksperymentalnie z kurzych bia?ek z ziemi?. Mocna zaprawa sprawdzi?a si?, podobnie jak w Sudanie, r?wnie? w Polsce. Posadzka jest wielowarstwowa: izolacja cieplna z cegie? s?omo-glinianych, warstwa no?na z gruntu, na to np. p?ytki. Na poddaszu drewnian? pod?og? uk?ada si? na belkach stropu, izoluje kszta?tkami s?omo-glinianymi. Tylko czy nie jest ?atwo si? do niego w?ama?? – ?atwiej w?ama? si? do tradycyjnego domu – twierdzi Brzeski i przekonuje, ?e potrafi nauczy? budowy ka?dego w kr?tkim czasie. Jesieni? zorganizowa? na ten temat kilkudniowe warsztaty, wiosn? znajomi maj? rozpocz?? budow? domu pod Warszaw?. Wyk?adu na temat naturalnego domu wys?uchali tak?e latem skauci z Chalonnes we Francji, kt?rzy odwiedzili w ramach europejskiego programu pobliskie Sanniki. Naturalny dom Brzeskiego posiada jeszcze jedn?, podstawow? zalet?: jest tani: - Przyj??em zasad?, ?e opracowuj? system dla ludzi pragn?cych w?asnor?cznie wybudowa? dom. Ograniczy?em wi?c wydatki do minimum, znalaz?em wszelkie mo?liwe oszcz?dno?ci – twierdzi. – Proponowany system ma charakter otwarty, mo?na swobodnie dobiera? szeroko?? i d?ugo?? budynku. Do budowy domu naturalnego zu?ywa si? jedynie 15 % energii w por?wnaniu z wsp??cze?nie stosowanymi technologiami. Koszt zakupu materia??w wynosi 21 tys. 500 z?, nie licz?c materia??w og?lnodost?pnych czyli gliny t?ustej lub p??t?ustej (26 m sze??.), ?ytniej s?omy (6 ton), kamienia polnego (22 m sze??.). Jak by nie spojrze? na propozycj? in?yniera Wojciecha Brzeskiego, kilka rzeczy jest co najmniej pewnych: gliny i s?omy w Polsce dostatek, ka?dy chcia?by mieszka? zdrowo, r?k do pracy nie brakuje, a pieni?dzy owszem. El?bieta Grzybowska Fot. D. Ossowski Podpis: Autor i jego dzie?o czyli Wojciech Brzeski na tle swojego naturalnego domu w Starych Budach.