57 propozycji do Galerii Wielkich Płocczan. Lekarze, społecznicy, naukowcy…

Od lutego do maja trwał zorganizowany przez Muzeum Mazowieckie w Płocku konkurs na kandydatów do Galerii Wielkich Płocczan. Nowa ekspozycja, której otwarcie planowane jest z okazji jubileuszu 200-lecia instytucji w roku 2021, powstanie w budynku przy Kolegialnej 6. Uczestnicy konkursu (27 osób, instytucji, stowarzyszeń) zgłosili łącznie 57 kandydatur.

Jak informuje Muzeum Mazowieckie, początkowo w Galerii Wielkich Płocczan mieli znaleźć się związani z Płockiem ludzie sztuki. Jednakże potem zrodził się pomysł, by zapytać samych płocczan, kogo warto wyróżnić na muzealnej ekspozycji. Zasady konkursu były bardzo proste: każdy mógł zaproponować związaną z miastem osobistość. Wygrały najtrafniej sformułowane uzasadnienia.
Wśród propozycji byli lekarze, ludzie kultury, społecznicy, sportowcy, osoby zaangażowane w walkę o niepodległość Polski, członkowie AK, politycy, naukowcy, a także dawni włodarze miasta i budowniczowie płockiego przemysłu. Jury, do którego Muzeum Mazowieckie zaprosiło przedstawicieli Urzędu Miasta oraz mediów: „Tygodnika Płockiego”, „Gazety Wyborczej”, Radia Płock FM i Portalu Płock postanowiło przyznać trzy równorzędne nagrody.

Witold Zglenicki
Za zgłoszenie kandydatury Witolda Zglenickiego – filantropa i pioniera w dziedzinie wydobycia ropy naftowej nagrodę otrzymuje Michał Stańczak. Swoją propozycję uzasadniał: „Zglenicki zapisał polskiej nauce dochody z pól naftowych o wartości półtora raza większej, niż wynosił kapitał fundacji noblowskiej. Po raz pierwszy i jedyny badacze mieli więcej pieniędzy, niż byli w stanie wydać. Niestety, testament został wykonany tylko w części. Po przewrocie bolszewickim w Rosji pola naftowe należące do fundacji Kasy im. Mianowskiego zostały przez bolszewików wywłaszczone bez odszkodowania. W ten sposób przestał istnieć kapitał „Polskiego Nobla”. A ja, cóż – dopiero po latach dowiedziałem się, że po szynach ułożonych na płockiej skarpie transportowano ropę, która barkami docierała do nas aż z Morza Kaspijskiego, a w moim domu bywał polski wynalazca, geolog, hutnik, nafciarz i filantrop, uczeń Dmitrija Mendelejewa. A może nawet spotkał się z którymś z braci Nobel…”.

Halina i Stefan Rutscy
Małżonków Halinę i Stefana Rutskich, których żmudna praca przyczyniła się do powstania zbiorów takich płockich instytucji jak Archiwum Państwowe, Towarzystwo Naukowe czy Muzeum Mazowieckie zaproponowała Ewa Bielas. Napisała m.in.: „Małżeństwo szczególnie zasłużone dla nauki i kultury Płocka. Od 1888 r. mieszkali w naszym mieście i dbali o jego dziedzictwo, m.in. o archiwalia, książki, zabytki. Działania te w tak trudnym okresie były wyjątkowo ciężkie, czasem wręcz niebezpieczne. Wiele zawdzięczają im instytucje takie jak Archiwum Państwowe, Towarzystwo Naukowe Płockie, czy nawet samo Muzeum Mazowieckie. Dzisiaj są one ośrodkami promującymi ochronę dziedzictwa narodowego i pewnego rodzaju miejscami pamięci, zacierającymi granice pomiędzy teraźniejszością a przeszłością”.

Zofia Świtalska
Grupa Herstoria wskazała wybitne płocczanki: animatorkę kultury, długoletnią sekretarz Płockiego Towarzystwa Przyjaciół Teatru, działaczkę Ligi Kobiet i wiceprzewodniczącą Miejskiej Rady Narodowej Zofię Świtalską. Wśród kandydatek Herstorii znaleźli się również: Janina Boetzel, której działalność w Armii Krajowej ocaliła wielu ludzi, a także Kazimierz Askanas – „prawnik z duszą artysty”, autor „Sztuki płockiej”. W uzasadnieniu kandydatury Zofii Świtalskiej do Galerii Wielkich Płocczam wniskodoawcy napisali: „Zofia Świtalska zawsze nam imponowała. Najwięcej zawdzięczają jej płocczanki. Kiedy powstała rafineria, do Płocka przyjeżdżały całe rodziny. Mężczyźni pracowali w MZPiR, kobiety nie miały perspektyw. Świtalska stworzyła dla nich miejsca pracy - doprowadziła do usytuowania w mieście zakładów dziewiarskich „Cotex”. Była pierwszą kobietą, która zarządzała miastem, jako wiceprzewodnicząca prezydium MRN. Została prezeską Płockiego Towarzystwa Przyjaciół Teatru i miała duży udział w powstaniu teatru. Przewodziła Lidze Kobiet, w 1962 roku doprowadziła do przyjęcia przez MRN rewolucyjnej uchwały „Pomoc rodzinie i kobietom”, która miała odmienić los kobiet. Dokument zakładał opiekę zdrowotną dla kobiet, przygotowanie zawodowe, opiekę nad dziećmi – stworzenie żłobków, przedszkoli, kolonii, ogródków jordanowskich”.
Laureaci otrzymali bony do Empiku o wartości 200 zł, zaproszenia na otwarcie wystawy, gadżety od Urzędu Miasta Płock. Nagrody zostaną wręczone na wernisażu wystawy poświęconej wojnie polsko-bolszewickiej zatytułowanej „1920. Malarstwo i fotografia”, który odbędzie się w sierpniu.

Rościszewska, Przybylska-Wendt, Rostowski, Taworski
Do Galerii Wielkich Płocczan zgłoszono również: Jadwigę i Adama Beczkowiczów (działaczka społeczna i lekarz), Stefana Bronarskiego (AK, żołnierz wyklęty), Jakuba Chojnackiego (prezes TNP), Władysława Dubielaka (żołnierz ZWZ-AK), Sabinę Gruberską (nauczycielka), Stanisława Kaszubskiego (działacz PPS, legionista), Julię Kisielewską (pedagog, działaczka społeczna), Witolda Koehlera (leśnik, hilopatolog, entomolog, formikolog), św. siostrę Faustynę Kowalską, Franciszkę Kozłowską (zał. mariawityzmu), bł. Honorata Koźmińskiego, ks. Stefana Niedzielaka (kapelan AK, współzałożyciel Stow. Rodzin Katyńskich), Jerzego Marię Pniewskiego (fizyk, eksperymentator), dr Grażynę Przybylską-Wendt (lekarka, jako jedyna kobieta została członkiem prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”), Katarzynę Rabińską-Nowakowską (sanitariuszka w powstaniu warszawskim, żołnierz AK), Bolesława Rostowskiego (twórca kombajnów Vistula i Bizon), Dariusza Stolarskiego (NSZZ „Solidarność”, KPN), Stanisława Sulińskiego (sportowiec, szczypiornista), Ludwika Śmigielskiego (lekarz, PCK), Tadeusza Taworskiego (założyciel ogrodu zoologicznego w Płocku), Tadeusza Stanisława Tomaszewskiego (oficer WP, żołnierz AK, cichociemny), Aleksandra Wernika (legionista, wiceprezydent Płocka), Wojciecha Wiścickiego (NSZZ „Solidarność”), Tadeusza Wybulta (architekt wnętrz, scenograf), Jana Zumbacha (Dywizjon 303), bł. biskupa Leona Wetmańskiego, Marcelinę Rościszewską (pedagog, społecznik, zaangażowana w obronę Płocka w 1920 roku).
Wybrane uzasadnienia będą się co tydzień ukazywać na Facebooku i stronie Muzeum Mazowieckiego w Płocku (muzeumplock.eu). Tam będzie można także przeczytać krótkie biogramy osób, które płocczanie wskazali jako szczególnie zasługujące na upamiętnienie.

Lena Szatkowska