27 maja Dzień Samorządu Terytorialnego

W tym roku mija 31 lat od reformy samorządowej. Był to pierwszy, obok wprowadzenia w 1999 r. samorządów powiatowego i wojewódzkiego oraz wejścia Polski do Unii Europejskiej w 2004 r., krok milowy w rozwoju naszego kraju. Rola samorządów w przemianach, które zaszły w Polsce na przestrzeni tych lat jest ogromna. Dzięki reformie mieszkańcy zyskali możliwość wybrania swoich przedstawicieli lokalnych, a samorządy – możliwość decydowania i kształtowania najbliższego otoczenia.

Zdaniem marszałka Adama Struzika reforma samorządowa była testem odpowiedzialności obywatelskiej. – Jako samorządowcy i obywatele zdaliśmy ten test pozytywnie, czego obrazem mogą być zmiany, które dokonały się na mazowieckich wsiach, w miastach i miasteczkach – zaznacza. – Reforma samorządowa pokazała, że potrzeby „małych ojczyzn” najlepiej znają ich mieszkańcy. Mocniej angażujemy się w przedsięwzięcia, które dotyczą nas bezpośrednio i na które mamy realny wpływ. Władze lokalne są blisko problemów zwykłych ludzi, wychodzą naprzeciw ich oczekiwaniom – podkreśla marszałek Struzik.

Fundusze unijne wsparciem rozwoju

Duży wpływ na dynamiczny rozwój kraju i poszczególnych regionów miały środki unijne. – Wejście Polski do Unii Europejskiej w 2004 r., postawiło przed samorządami wiele wyzwań, ale przede wszystkim możliwości związanych z funduszami unijnymi – wspomina wicemarszałek Wiesław Raboszuk. – Od umiejętności zarządzania tymi środkami zależała i zależy ich właściwa dystrybucja. Musieliśmy nauczyć się pozyskiwać fundusze unijne, pisać dobre programy i określić kryteria podziału. Udało się, a regiony stały się liderem w ubieganiu się o fundusze unijne. Przed nami kolejne wyzwania – nowa perspektywa finansowa na lata 2021-27, program Polska Wschodnia, z którego dzięki naszym staraniom będzie mogło korzystać także Mazowsze – wylicza wicemarszałek.

Czym jest samorząd województwa?

Samorząd województwa mazowieckiego tworzymy my wszyscy – Mazowszanie, czyli ponad 5,4 mln osób mieszkających na terenie województwa mazowieckiego. Oczywiście nie możemy zarządzać nim wszyscy razem, dlatego w wyborach bezpośrednich wybieramy naszych reprezentantów do sejmiku województwa mazowieckiego. 51 radnych w naszym imieniu podejmuje najważniejsze decyzje dotyczące rozwoju i przyszłości naszego regionu.

To właśnie radni wybierają zarząd województwa mazowieckiego, w skład którego wchodzi marszałek, dwóch wicemarszałków oraz dwóch członków zarządu. Zarząd województwa wprowadza w życie decyzje podjęte przez radnych województwa, zarządza budżetem Mazowsza i nadzoruje jednostki mu podlegające. Aby wszystkie zadania przypisane samorządowi województwa przebiegały sprawnie, powstał urząd marszałkowski województwa mazowieckiego.

Samorząd to nie tylko urząd

Drogi wojewódzkie, szpitale, teatry, muzea, szkoły, podział funduszy europejskich czy ochrona środowiska – samorząd województwa mazowieckiego zajmuje się różnymi zadaniami.

Drogi wojewódzkie, koleje

Na Mazowszu jest blisko 3 tys. km dróg wojewódzkich. Ich bieżącym utrzymaniem, ale też remontami, budową nowych dróg i mostów zajmuje się samorząd województwa mazowieckiego, a dokładnie jedna z jego jednostek – Mazowiecki Zarząd Dróg Wojewódzkich. Tylko w tym roku na inwestycje drogowe z budżetu Mazowsza przeznaczano 444 mln zł, w tym 384,2 mln zł na drogi wojewódzkie, 26,6 mln zł na drogi powiatowe, a 33, 2 mln zł – gminne. Samorząd województwa prowadzi również dwie spółki kolejowe – Koleje Mazowieckie oraz Warszawską Kolej Dojazdową. Pierwsza z nich otrzyma w tym roku 392,5 mln zł z budżetu Mazowsza, druga – 37,6 mln zł.

Pomoc dla gmin i powiatów

Dobra współpraca między samorządami to gwarancja rozwoju, dlatego każdego roku samorząd Mazowsza przeznacza pieniądze na różnego rodzaju programy wsparcia. W tym roku to aż 250 mln zł. Skorzystać z nich mogą m.in. gminy i powiaty, działkowcy, jednostki OSP czy właściciele obiektów zabytkowych.

Placówki służby zdrowia

Do zadań samorządu województwa mazowieckiego należy też ochrona zdrowia i polityka społeczna. 26 szpitali i placówek służby zdrowia na Mazowszu nadzorowanych i dofinansowywanych jest przez urząd marszałkowski. Wsparcie placówek służby zdrowia to największa pozycja w tegorocznym budżecie Mazowsza – 497 mln zł. Pieniądze przeznaczane są m.in. na modernizacje, doposażenia w najnowszy sprzęt, remonty, ale też budowę nowych obiektów. W subregionie płockim pod opieką samorządu Mazowsza są Wojewódzki Szpital Zespolony, Mazowiecki Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy, Wojewódzka Stacja Pogotowia Ratunkowego i Transportu Sanitarnego oraz Wojewódzki Samodzielny Zespół Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej im. prof. Eugeniusza Wilczkowskiego w Gostyninie-Zalesiu.

Muzea, teatry – czyli kultura

Mazowsze prowadzi również 30 instytucji kultury. Należą do nich teatry, muzea, skanseny itp. Każdego roku dzięki pieniądzom z budżetu województwa mazowieckiego oraz funduszom unijnym realizowanych jest wiele inwestycji. W tym roku do instytucji kultury trafi ponad 70 mln zł z budżetu Mazowsza. Muzeum Mazowieckie, Teatr Dramatyczny, skansen w Sierpcu oraz Europejskie Centrum Artystyczne w Sannikach to placówki wspierane przez samorząd województwa mazowieckiego.

Fundusze europejskie

Jednym z zadań samorządu Mazowsza jest także podział funduszy unijnych przyznanych województwu mazowieckiemu. Przedsiębiorcy, instytucje naukowe oraz samorządy ciągle jeszcze mogą korzystać ze wsparcia w ramach RPO WM na lata 2014-2020. Przygotowywana jest też kolejna perspektywa na lata 2021-2027. W subregionie mazowieckim do rozdysponowania będzie ok. 2 mld euro, dodatkowo dzięki staraniom zarządu województwa mazowieckiego Mazowsze będzie mogło także korzystać ze wsparcia w ramach programu Polska Wschodnia. Podziałem funduszy zajmuje się jedna z jednostek samorządu – Mazowiecka Jednostka Wdrażania Programów Unijnych. Również część zadań z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich wdrażanych jest przez Departament Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich w urzędzie marszałkowskim.

Mazowsze pomaga samorządom

W ubiegłym tygodniu Sejmik Województwa Mazowieckiego zadecydował o przyznaniu środków na ochronę powietrza i walkę z suszą, remonty strażnic, sprzęt i samochody dla jednostek OSP, rozwój sołectw oraz renowacje zabytków. Do subregionu płockiego trafi w sumie ponad 3,9 mln zł. Dzięki tym środkom zrealizowanych zostanie 13 inwestycji związanych z ochroną powietrza i walką z suszą (572 tys. zł), a 25 strażnic OSP przejdzie modernizacje (605 tys. zł). Ponadto 32 jednostki OSP otrzymają ponad 469 tys. zł na zakup niezbędnego sprzętu oraz samochodów ratowniczo-gaśniczych. Wsparcie trafi także do 114 sołectw (1 mln zł). Największa pula środków – 1,3 mln zł wspomoże remonty i modernizacje 20 obiektów zabytkowych znajdujących się na terenie subregionu płockiego.

Obchodzony 27 maja na pamiątkę pierwszych wyborów samorządowych z 27 maja 1990 r., Dzień Samorządu Terytorialnego skłania do wspomnień i refleksji nad kondycją i przyszłością samorządów.

Andrzej Nowakowski, prezydent Płocka

Samorząd sprawdził się w Polsce doskonale. Zaletą tego sposobu zarządzania miast czy gmin jest fakt, że samorządowcy są najbliżej mieszkańców i najlepiej znają ich potrzeby. Przez trzy dekady, samorządy dostawały coraz więcej kompetencji, stopniowo doskonaliły sztukę zarządzania i finansowo rosły w siłę. Okazały się skuteczne w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, w tym unijnych. Przykładem jest Płock, który dzięki wykorzystaniu różnych dotacji – z Banku Gospodarstwa Krajowego, tzw. schetynówek, z funduszu osuwiskowego, rezerw ogólnych ministerstwa infrastruktury, funduszy ochrony środowiska oraz środków z UE – rozwijał się przez ostatnie 10 lat bardzo dynamicznie.

Samorządom przybywa doświadczeń, kompetencji i są coraz bardziej obciążane finansowo. Rząd wprowadzając np. podwyżkę wynagrodzeń nauczycieli, nie przekazuje jednocześnie środków, by w pełni pokryć zwiększone wydatki. Zwalnia z podatku osoby do 25 życia, a nie daje samorządom rekompensaty z tytułu mniejszych wpływów podatkowych. Niepokojące są pomysły ingerencji w kształt Mazowsza i jego podział na dwa województwa, a także sytuacja, jaką obserwowaliśmy przy podziale środków z Rządowego Funduszu Inwestycji Lokalnych. Środki te, dzielone wg. niejasnych kryteriów, zostały skierowane do samorządów przyjaznych władzy centralnej.

Jestem jednak przekonany, że przed samorządami każdego szczebla są kolejne lata rozwoju. Jego gwarancją jest sprawność w organizacji życia lokalnych społeczności oraz umiejętność współpracy między samorządowcami.

Mariusz Bieniek, starosta płocki

Założeniem reform samorządowych było oddanie mieszkańcom decyzyjności o losach ich małych ojczyzn. Po 31 latach efekty tych reform, a co za tym idzie rozwój miast, gmin i powiatów, widać na każdym kroku.

W ostatnich latach samorządy przestały być partnerem dla struktur rządowych – ogranicza się im kompetencje, zabiera zadania, dyskredytuje znaczenie i oddziaływanie. Przykładem jest pomysł podziału Mazowsza. Rząd chce je podzielić na część bogatą, czyli Warszawę i wianuszek okalających ją powiatów oraz pozostałą część, która stanie się najbiedniejszym regionem w Polsce! Ograniczenie możliwości wdrożeniowych nowej perspektywy finansowej UE samorządom województw, coraz szersze narzucanie centralnego zarządzania, sprawiają, że zaczynamy zataczać koło historii i powracać do „systemu centralnego planowania”. W realiach XXI w. wydaje się on być niewydolny, nieadekwatny do potrzeb i niszczący oddolną kreatywność społeczności lokalnych.

Chciałbym, aby samorząd przyszłości kierował się prostą zasadą: „Nic o nas bez nas!!!”. Obawiam się jednak, że centralizacja będzie postępowała. Jako obywatele musimy zdać sobie sprawę, że wszystko co wokół nas się dzieje zależy od nas! Jeśli naszymi liderami będą ludzie roztropni, empatyczni, zdolni do ciężkiej pracy, szanujący drugiego człowieka, odpowiedzialni, to kraj i nasze małe ojczyzny będą się rozwijać. Jeśli nie będą posiadali tych cech, a jedynym kryterium wybieralności będzie przynależność polityczna, to znajdziemy się na równi pochyłej. Stawiajmy na ludzi mądrych i sprawdzonych. Zróbmy wszystko, aby młode pokolenia były zdolne do brania na siebie odpowiedzialności. Niech każdy z nas uświadomi sobie wagę swojego głosu i ma poczucie odpowiedzialności za miejsce, w którym mieszka.

Materiał przygotowany we współpracy z Urzędem Marszałkowski Województwa Mazowieckiego