110 lat Związku Nauczycielstwa Polskiego

Uhonorowani nauczyciele i członkowie ZNP

Płocki oddział ZNP powstał jako jeden z 34 terenowych organizacji w 1915 roku pod nazwą Zrzeszenie Nauczycieli Ziemi Płockiej. To ona powołała powiatowe i gminne koła nauczycielskie. Pierwsze gminne koła powstały w Bielsku, Białej, Drobinie, Bodzanowie, Staroźrebach i Wyszogrodzie. W tym tygodniu ZNP obchodziło jubileusz 110 lat istnienia.
Uroczysta gala odbywała się w sali koncertowej Państwowej Szkoły Muzycznej. – Dziś dokładamy cegiełkę do historii. Niech nasze codzienne działania będą realizacją założeń programowych związku o dobrej szkole i dobrze pracujących, dobrze wykształconych i należycie wynagradzanych nauczycielach. Jesteśmy związkiem, który potrafi wypracować wspólną platformę. Jest nastawiony na kompromis i ma szanse przetrwać kolejne lata niezależnie od tego, jak daleko będą postępowały procesy globalizacji i przemian – mówił podczas uroczystej gali Stanisław Nisztor, prezes płockiego oddziału ZNP. Przypomniano też 110-letnią historię związku. Ewa Kowalak, prezes oddziału powiatowego ZNP, podkreślała: – Od wielu lat naszą siłą są i były tysiące mądrych i odpowiedzialnych ludzi, którzy potrafili przeprowadzić związek przez trudny okres weryfikacji postaw i charakterów.
Za lata współpracy osobom działającym w ZNP podziękowania złożył prezydent Płocka Andrzej Nowakowski. – Dzięki dobrze prowadzonej pracy oświata, edukacja i wychowanie w Płocku są na bardzo wysokim poziomie. Dziękuję, że w ZNP mamy dobrego, choć wymagającego partnera – mówił prezydent Nowakowski.
ZNP to jedna z najstarszych organizacji związkowych. W swej 110-letniej historii przeszedł długą i niełatwą drogę. Jego początki sięgają 1905 roku. Wszystko zaczęło się w małej szkole w Pilaszkowie koło Łowicza. Tu odbył się pierwszy konspiracyjny zjazd związkowy, który powołał do życia Związek Nauczycieli Ludowych. Ten podjął uchwałę o nauczaniu w języku polskim i wychowaniu w polskim duchu. Niestety wkrótce ZNL dotknęły represje władz carskich i dynamiczny rozwój związku miał miejsce dopiero po pierwszej wojnie światowej. Na terenie zaboru rosyjskiego powstały 34 terenowe organizacje związkowe, a wśród nich płocka pod nazwą Zrzeszenie Nauczycieli Ziemi Płockiej, która powołała powiatowe i gminne koła nauczycielskie. Pierwsze gminne koła powstały w Bielsku, Białej, Drobinie, Bodzanowie, Staroźrebach i Wyszogrodzie. W codziennej działalności związku na przestrzeni całego stulecia najważniejsza była walka o bezpłatną oświatę i wysoką pozycję nauczycieli. Organizacja prowadziła tajne spotkania w czasie okupacji. W czasie konspiracyjnej służby opracowywano własne instrukcje, skrytpty i podręczniki. Członkowie ZNP uczyli i pomagali nauczycielom ofiarom wojny. W latach 1941–45 odbyło się kilka tajnych zjazdów delegatów. Dyskutowano o projektach organizacji szkolnictwa po zakończeniu wojny. W roku szkolnym 1943–44 w całym kraju tajnym nauczaniem objęto 150 tysięcy uczniów szkół powszechnych i około 73 tysiące uczniów szkół średnich. Zaangażowanych było blisko 9 tysięcy nauczycieli. Także w Płocku i powiecie płockim prowadzono tajne nauczanie. Płocka oświata straciła 53 nauczycieli, w tym 48 członków ZNP.
Od 1945 roku tajna organizacja ujawniła się jako zarząd główny ZNP. Związkowcy zaangażowani byli między innymi w działania związane z odbudową systemu szkolnictwa. Starano się pomóc żyjącym w biedzie nauczycielom, rozdzielano dary zagraniczne, udzielano zapomóg, budowano stołówki, domagano się repatriacji nauczycieli i ich rodzin wywiezionych w głąb ZSRR. W okresie powojennym ZNP w ostry sposób sygnalizował swoje stanowisko. Uczestniczył też w pracach związanych z organizacją szkolnictwa. – Czas powojenny nie rokował zmian na lepsze. Do 1958 roku nauczyciele należeli do najgorzej wynagradzanych pracowników. W 1958 roku podwyższono uposażenie, ale dopiero w 1972 roku wynosiło 40% i rozłożone zostało na cztery lata – mówiono podczas historycznej prezentacji przygotowanej na jubileusz. Związkowcy włączają się do akcji przestrzegania prawa oświatowego, ustalania regulaminów pracy i wynagrodzeń oraz zakładowych funduszy świadczeń socjalnych.
Z okazji jubileuszu nagrodzono osiemnastu członków ZNP. Dziewięciu uhonorowano Medalami Komisji Edukacji Narodowej, kolejnych dziewięć osób otrzymało Złote Odznaki ZNP.
Teresa Radwańska-Justyńska