Zabytkowy Atlas ze zbiorów TNP na Liście UNESCO. 50 map księcia Radziwiłła

Najdoskonalszy technicznie spośród wszystkich zbiorów polskich map i planów z drugiej połowy XVIII wieku, a do tego piękny. Atlas Hrabstwa Bialskiego (Podlasie) wchodzący w skład zbiorów specjalnych Biblioteki im. Zielińskich TNP trafił na Listę Krajową Programu UNESCO „Pamięć Świata”. Razem z płockim zabytkiem znalazły się na niej m.in. rękopis „Balladyny” Juliusza Słowackiego, rękopis zbioru wierszy Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i kolekcja utworów Fryderyka Chopina z lat 30. i 40. XIX wieku. 

Atlas Hrabstwa Bialskiego znajduje się w zbiorach Towarzystwa Naukowego Płockiego od czasów II wojny światowej, gdy Niemcy przywieźli do Płocka zrabowane zbiory Radziwiłłów. Zgodnie z wolą przedstawicielki rodu – Marii Radziwiłłowej – po wojnie pozostał w Płocku. 
Rękopiśmienny atlas nazywany potocznie Atlasem Radziwiłłowskim został sporządzony w 1781 roku. Obejmuje 50 map z przedstawieniem układów urbanistycznych, kształtów wsi, zespołów pałacowo-parkowych, szlaków komunikacyjnych, rzek z groblami, mostami i młynami, lasów i pól, a nawet przydrożnych krzyży i kapliczek należących do dóbr księcia Hieronima Radziwiłła. Jego walory poznawcze podnoszą miniaturowe rysunki obiektów – pałaców, kościołów, młynów i cerkwi, ozdobione okazałymi panopliami i herbami Radziwiłłowskimi. Prawie wszystkie plansze są oznaczone datą roczną i miesięczną. Poszczególne mapy sporządzane były od 1777 do 1782 r. Najpóźniejsza to mapa generalna hrabstwa w skali 1:93000. Z racji precyzji uznawana za najcenniejszą. 
Wszystko własnoręcznie wyrysował i pokolorował komornik ziemi łomżyńskiej i geometra królewski Leonard Targoński, tworząc w ten sposób bezcenne źródło informacji geograficznych i historycznych o mieście Biała, tamtejszym – nieistniejącym już – zamku i zamkowym folwarku, oraz rozległych przyległościach. Przechowywany w Płocku Atlas to jedyny egzemplarz w Polsce i na świecie, stanowiący bezcenne źródło kartograficzne dla rekonstrukcji XVIII-wiecznego kształtu przestrzennego południowego Podlasia. 
Polski Komitet Programu UNESCO „Pamięć Świata” istnieje od 1996 roku. Należą do niego przedstawiciele najważniejszych bibliotek, archiwów i uczelni w kraju, angażujący się w ochronę dóbr kultury. Komitetowi przewodzi Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych. 
Najcenniejsze polskie obiekty trafiły na Światową Listę Programu „Pamięć Świata”. Są tam m.in.: autograf dzieła Mikołaja Kopernika „De revolutionibus” przechowywany przez Bibliotekę Jagiellońską w Krakowie, Archiwum Ringelbluma (podziemne archiwum getta warszawskiego) w zbiorach Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie, Archiwum Instytutu Literackiego w Paryżu czy Tablice 21 Postulatów Gdańskich z Sierpnia 1980. Lista Krajowa Programu UNESCO tworzona jest od 2014 roku. 
Uroczyste wręczenie certyfikatów wpisu na Listę Krajową Programu UNESCO „Pamięć Świata” odbyło się 10 czerwca w Belwederze. Gości powitała szefowa Kancelarii Prezydenta RP Grażyna Ignaczak-Bandych, odczytując list prezydenta Andrzeja Dudy – honorowego patrona wydarzenia. 

Kup e-wydanie Tygodnika Płockiego .
Działamy i piszemy dla Ciebie. 

(lesz.)
fot. mat. TNP