Reklama

W Berlinie odnaleziono zrabowany z Płocka średniowieczny rękopis. Czy zabytek wróci do płockiej biblioteki?

W berlińskiej bibliotece odnaleziono nieznany dotychczas fragment średniowiecznego tekstu „Gaude, Mater Polonia”. Średniowieczne, pergaminowe karty z zapisem słynnego hymnu to – jak informuje Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk – najwcześniejszy, o ile nie najstarszy przekaz znaczącej części „pieśni ojczyźnianej”. Znajdują się na nim pieczęcie Biblioteki Seminaryjnej w Płocku.

 

Płockie pieczęcie

Zabytkowy rękopis, zrabowany w czasie II wojny światowej, odnaleziono pod koniec grudnia 2023 roku. Badania dokumentu w grudniu ubiegłego roku przeprowadził dr Paweł Figurski – mediewista, kierownik projektu Liturgica Poloniae, historyk Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk. W materiale opublikowanym w kwartalniku Instytutu Sztuki PAN MUZYKA (wydanie 2024/3) dr Figurski napisał:

„W berlińskiej Staatsbibliothek znajduje się dziś sześć pergaminowych kart, umieszczonych w kartonie oznaczonym sygnaturą dep. 39/2 (polon; russ.). Na dwóch z nich zamieszczono przedwojenne pieczątki płockie („BIBlIotHeCA SemINArII ploCeNSIS”)” – czytamy w materiale opublikowanym w wydaniu 2024/3 kwartalnika MUZYKA.

Reklama

 

Jak zaznacza historyk w wyżej wspomnianym artykule, przeprowadzona analiza cech pisma nie pozwala na precyzyjne wskazanie daty wykonania zapisu. Ale biorąc pod uwagę graficzne właściwości, można przyjąć jego datowanie na XIV wiek. W dalszej części materiału poświęconego analizie zabytkowego dokumentu dr Paweł Figurski pisze:

„Wydaje się zatem, że wstępna analiza treści liturgicznej potwierdza datację na XIV w., wskazaną już wcześniej na podstawie cech paleograficznych. I jak zaznacza w dalszej części opracowania […] jeśli berliński fragment powstał w drugiej tercji albo trzeciej ćwierci XIV w., wówczas byłby to jeden z najstarszych, o ile nie najstarszy przekaz znaczącej części tekstu Gaude, mater Polonia […]”.

Reklama

 

Doktor Figurski podkreśla, że berliński fragment wymaga jednak dalszych badań proweniencyjnych, paleograficznych, filologicznych, liturgicznych, materiałoznawczych, a także techniki wykonania, również przy zastosowaniu foto-grafii multispektralnej dla dokładniejszego odczytu znacznie już dziś zniszczonego zapisu tekstu.

 

Czy dokument wróci do Płocka?

Czy uda się odzyskać zrabowany dokument? Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przekazało nam, że

„we współpracy z Biblioteką Narodową w Warszawie prowadzi kwerendę biblioteczną i archiwalną w celu zebrania pełnej dokumentacji dotyczącej grupy zabytków piśmiennictwa z przedwojennych polskich księgozbiorów odnalezionych w Staatsbibliothek zu Berlin. Kwerenda ta obejmuje także fragment późnośredniowiecznego rękopisu z zachowanym przekazem hymnu „Gaude, Mater Polonia”, który został odnaleziony przez dr. Jacka Kordela, pracownika Biblioteki Narodowej w Warszawie – przekazało redakcji „Tygodnika Płockiego” Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Reklama

 

Jak informuje ministerstwo, badane są w szczególności fakty dotyczące proweniencji zabytków oraz okoliczności ich grabieży. Informacje i materiały pozyskane w czasie kwerendy posłużą do sporządzenia wniosku restytucyjnego.

– W przypadku strat wojennych odnalezionych w zbiorach publicznych w Niemczech roszczenie o zwrot kierowane jest zarówno do instytucji znajdującej się w posiadaniu obiektu, jak i do Federalnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych (niem. Auswärtiges Amt), które odpowiada za kwestie związane z restytucją dóbr kulturypoinformowało Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Reklama

 

Do sprawy odnalezionego zabytku odniosła się także posłanka Wioletta Kulpa, która podjęła temat podczas wystąpienia sejmowego na początku grudnia br.

– Na dokumencie znajdują się pieczęcie Biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego w Płocku, która została ograbiona przez Niemców w 1941 r. Tymczasem dowiadujemy się, że dokument jest dopiero badany, analizowany. Nie wiem tylko, w jakim zakresie, skoro widnieje tam pieczątka właściciela tego dokumentu – płockiej biblioteki. W związku z tym zwróciłam się do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego z prośbą o wyjaśnienie, kiedy dowiedziało się o tym, że tak cenny, historyczny dokument został znaleziony w Niemczech i dlaczego od tamtego momentu nikt nie wyjaśniał tej sprawy? Dlaczego jeszcze ten dokument nie wrócił do prawowitego właściciela? powiedziała posłanka Wioletta Kulpa.

Reklama

 

Bezcenne zbiory Biblioteki Seminaryjnej

Zbiory biblioteczne Biblioteki Seminaryjnej w Płocku liczyły około 50 tysięcy tomów z różnych dziedzin wiedzy, głównie dzieł filozoficznych i teologicznych. Biblioteka posiadała około 500 cennych inkunabułów, ponad 1000 starodruków z XVI wieku i wiele innych dzieł, które stawiały ją na równi z wieloma liczącymi się bibliotekami w Polsce i Europie. Razem z biblioteką przepadło mieszczące się w tym samym gmachu bogate Archiwum Diecezjalne. Okupanci spalili i zniszczyli dużą ilość książek.

– W marcu 1941 r. zbiory płockiej Biblioteki Seminaryjnej Niemcy wywieźli do Królewca. Dzieła te przepadły bezpowrotnie. Straty przekraczają 99% dawnego zasobu biblioteki. Wyjątkiem potwierdzającym regułę było odzyskanie przez diecezję. Pontyfikału Płockiego, czyli XII-wiecznej księgi liturgicznej, zawierającej modlitwy oraz opisy rytuałów i ceremonii sprawowanych przez biskupów i księży. Strona niemiecka przekazała księgę biskupowi płockiemu Piotrowi Liberze 15 kwietnia 2015 r. w Ministerstwie Spraw Zagranicznych w Warszawie. Na ten moment Kościół płocki czekał 40 lat – poinformowała dr Elżbieta Grzybowska, rzecznik Diecezji Płockiej.

Reklama

 

Czy historia powtórzy się w przypadku średniowiecznego hymnu i Płock odzyska bezcenny dokument?

Fot. D. Ossowski

Aplikacja na Androida

Obserwuj nas na Obserwuje nas na Google NewsGoogle News

Chcesz być na bieżąco z wieściami z naszego portalu? Obserwuj nas na Google News!

Źródło i opracowanie własne Aktualizacja: 08/01/2025 09:53
Reklama

Komentarze opinie

Podziel się swoją opinią

Twoje zdanie jest ważne jednak nie może ranić innych osób lub grup.



Reklama

Wideo Tygodnik Płocki




Reklama
Najnowsze wiadomości