Teatr Dramatyczny w Płocku. Sesja na 50. urodziny. Płocki wóz Tespisa

Trwa ustanowiony przez Radę Miasta Płocka Rok Teatru – jubileusz 50-lecia zawodowej sceny przy Nowym Rynku. Za nami: wydawnictwa, pierwsze premiery, pokaz kostiumów i wystawa teatralnych plakatów. Przed nami – prapremiera z repertuaru współczesnej dramaturgii polskiej. W obchody włączyły się Towarzystwo Naukowe Płockie i Płockie Towarzystwo Przyjaciół Teatru, które wspólnie z Teatrem Dramatycznym im. Jerzego Szaniawskiego przygotowały okolicznościową sesję. Odbyła się tradycyjnie w zabytkowej kanonii przy Placu Narutowicza – siedzibie TNP.

Drogę do otwarcia placówki w nowo wybudowanym dla Petrochemii budynku – domu kultury przypomniała historyk teatru Barbara Konarska-Pabiniak. Zawodowa scena była de facto reaktywowaniem tradycji teatralnych Płocka, przeniesieniem ich po latach ze zniszczonego przez okupacyjne władze niemieckie pięknego teatralnego gmachu ze Wzgórza Tumskiego na Nowy Rynek. W 1812 roku za sprawą prefekta departamentu płockiego Rajmunda Rembielińskiego miasto otrzymało stałą scenę w zniszczonym i odbudowanym kościółku św. Trójcy. Była to niewątpliwie nobilitacja.

Dopiero po dekadzie powstały teatry np. w Lublinie, później Radomiu, w 1879 roku – Kielcach.

Tam występowali aktorzy z wędrownych trup teatralnych, ponieważ ani miasto, ani prywatni dzierżawcy nie zatrudniali stałego zespołu. Tak było i w Płocku. Po odzyskaniu niepodległości teatr zyskał publiczność i mógł wystawiać ciekawy repertuar.

W 1945 roku, gdy przyjezdne zespoły teatralne grały w „Przedwiośniu”, zaczęto znowu mówić o stałej scenie, m.in. utworzeniu w Płocku filii Teatru Ziemi Mazowieckiej z dyrektorem Aleksandrem Sewrukiem.

O teatr zabiegali również entuzjaści z powstałego w 1968 Towarzystwa Przyjaciół Teatru, zapraszając na scenę do Klubu MPiK stołecznych artystów. Stała scena została powołana zarządzeniem prezydenta Henryka Rybaka i naczelnika powiatu Stanisława Tytera w 1974 roku. Dyrektorem został Jan Skotnicki. Na inaugurację wystawił „Krakowiaków i górali” Bogusławskiego.

O Jerzym Szaniawskim – patronie płockiego teatru i braku jego sztuk w repertuarze teatrów mówił badacz literatury polskiej XX wieku Radosław Sioma z UMK. Zastanawiał się, na ile znikanie Szaniawskiego ze scen, listy lektur szkolnych i księgarń to wina pewnej staroświeckości jego utworów. A może nie rozumiemy dzisiaj Szaniawskiego „komedii wysokiej” i przeciwstawiającego się awangardzie – „konserwatywnego modernizmu” w twórczości samotnika z Zegrzynka?

Teatr Dramatyczny w Płocku na przestrzeni półwiecza systematycznie wystawiał utwory Szaniawskiego. Skotnicki zrealizował „Ptaka” i „Żeglarza”, Jerzy Stępniak – „Dwa teatry”. Jagoda Jakubowska-Opalińska, porównując pięć płockich etapów dyrektorskich w ciągu 50 lat sceny, podkreśliła zasługi dyrektora Marka Mokrowieckiego w przypominaniu twórczości samotnika z Zegrzynka. Mokrowiecki rozpoczął od kameralnego spektaklu wg „Opowiadań profesora Tutki” – „Zaszczepiłem mu tego motylka, panowie”, zrobił autorską inscenizację „Dwóch teatrów” (2019), a w czasie lockdownu wraz zespołem zrealizował czteroodcinkowy film „Nie wszystko się kończy z zapadnięciem kurtyny”. Teatralny projekt urzekł autorkę biografii Szaniawskiego. Pisała:

Dodać wypada, że za dyrekcji Mokrowieckiego oglądaliśmy jeszcze dwukrotnie komedie Szaniawskiego: „Papierowego kochanka” w reż. Pawła Paszty i brawurowego „Lekkoducha” zrealizowanego przez Jana Tomaszewicza.

Prezes PTPT Jarosław Wanecki podniósł jubileuszowe emocje, stawiając pytanie retoryczne: „czy teatr potrzebuje widza?”. W swoim wystąpieniu zastanawiał się, jaka publiczność byłaby idealna oraz czy widz to wyłącznie dwugodzinny gość, który podnosi procenty frekwencji. Konkludując, stwierdził, że

Dedykując swój referat recenzentom, zwróciłam uwagę, że

Dzisiaj każdy, kto ma smartfon, może tworzyć profesjonalnie wyglądające filmy, założyć własny kanał informacyjny, podcast i tam recenzować. Swoimi opiniami dzielić się w grupach znajomych i w ogóle nie interesować się opiniami „obcymi”.

Jako przykład przedstawiłam dwie recenzje z najnowszej realizacji teatru – „Iwony, księżniczki Burgunda”. Jedną napisał Chat.

W ciągu ostatnich kilkunastu lat nie było na płockiej scenie takich przedstawień, które ściągnęłyby tłumy recenzentów. Przyjeżdżali natomiast członkowie konkursowych komisji. I tak: „Papierowy kochanek” Szaniawskiego w reż. Pawła Paszty znalazł się w Ogólnopolskim Konkursie na inscenizację dawnych dzieł literatury polskiej Klasyka Żywa (2021). Autor tekstu Zenon Butkiewicz chwalił przede wszystkim wykonawców. Startujące w tej samej kategorii „Damy i huzary” Aleksandra Fredry w reż. Krzysztofa Szustera na portalu e-teatr omówił Michał Misera, także komplementując obsadę sztuki:

„Broniewski” Radosława Paczochy w reż. Julii Mark został wyróżniony w Konkursie na wystawienie polskiej sztuki współczesnej.

Czy recenzenci zostaną, czy znikną? Czy będą jeszcze potrzebni widzom i teatrowi? Kultowe czasopisma teatralne przenoszą się do sieci. W 2025 roku w Płocku ukazuje się jeden papierowy „Tygodnik”, kilka portali i niezliczone recenzje (opinie nie tylko o teatrze) na FB. Dobrze, że również w mediach społecznościowych można trafić na profesjonalistów.

Wystąpienie dyrektora płockiej sceny Marka Mokrowieckiego odczytał aktor Henryk Jóźwiak. Referat „Impresje pięćdziesięciu lat” dotyczył przemian, jakim podlegał teatr w ciągu ostatniego półwiecza. Mokrowiecki przywołał historie z początków działalności sceny, które ilustrują, jak płocczanie oswajali się ze sztuką teatralną: „Warto przywołać dwa epizody.

Podróżując przez dekady, przypomniał pomysł Andrzeja Marii Marczewskiego, Jerzego Stępniaka i kierownika literackiego Bohdana Urbankowskiego, żeby powołać w Płocku teatr artystyczny, „sięgający po wielką literaturę i podstawowe wartości uniwersalne”. Lata siedemdziesiąte w historii lokalnej sceny to czas twórczego fermentu i wielkich inscenizacji operujących metaforą. Dyrekcja Tomasza Grochoczyńskiego przyniosła powrót do klasyki wyważonej dramaturgią współczesną (znakomite inscenizacje, takie jak słynne „Róbmy swoje” Wojciecha Młynarskiego, „Samobójca” Erdmana, „Montserrat”, „Zemsta”).

Marek Mokrowiecki objął teatr w 1990 roku, w okresie transformacji ustrojowej. Później jak każdy teatr – mierzył się z komercjalizacją i koniecznością zdecydowania, czy grać także lżejszy repertuar, który przyciągnie innych widzów. „Farsa zagościła na naszej scenie – nie dlatego, że społeczeństwo „zgłupiało”, ale dlatego, że teatr musi również dawać rozrywkę.

Teatr wychodził poza budynek, przygotowując wielkie widowiska plenerowe na Dni Historii Płocka. Grał na placach, bulwarach wiślanych, przed pomnikiem Broniewskiego. W plenerach Opinogóry, Sierpca, Sannik i Zegrzynka.

Dwa ostatnie widowiska: „Na Wiśle śpiewają oryle. Szlakiem nadwiślańskich gmin północnego Mazowsza” i „Florian w powiecie płockim”, których scenariusze powstały w oparciu o kroniki, legendy, anegdoty poszczególnych miejscowości, obejrzała wielotysięczna publiczność.

Mokrowiecki podkreślił, że w roku jubileuszowym chcieliby przywrócić świetność nagrobkowi Szaniawskiego na Powązkach.

Moderatorem sesji był sekretarz literacki Leszek Skierski. Patronem honorowym - Marszałek Województwa Mazowieckiego.

Fot. Maciej Wróbel