Rehabilitacja oddechowa: czym jest, w czym pomaga, gdzie uzyskać pomoc?

Rozmowa z mgr Agatą Gładzką, fizjoterapeutką pracującą w Samodzielnej Pracowni Rehabilitacji Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

- Poprzednie nasze rozmowy dotyczyły wybranych chorób układu oddechowego: astmy oskrzelowej, raka płuc, niewydolności płuc w wyniku przebytej choroby po zakażeniu wirusem SARS COV-2. Rozmawialiśmy na temat przyczyn, objawów, diagnostyki i leczenia tych chorób. Jest Pani fizjoterapeutą. Z jakimi problemami najczęściej zgłaszają się do Pani pacjenci?

- Jestem fizjoterapeutą od 20 lat pracującym z pacjentami ze schorzeniami układu oddechowego. Najczęściej zgłaszają się do mnie pacjenci z dusznością oraz ograniczeniami możliwości wykonywania wysiłku fizycznego. Spora grupa pacjentów przebyła zakażenie wirusem SARS COV-2, ale przychodzą również osoby z przewlekłymi chorobami układu oddechowego. Zdarzają się też pacjenci, którzy zauważyli spadek wydolności fizycznej lub pojawiła się duszność wysiłkowa.

- Naturalną ścieżką postępowania jest udanie się w pierwszej kolejności do lekarza. W jakich okolicznościach należy udać się do lekarza? Strywializuję: czy na przykład zadyszka po długotrwałym wysiłku siłowym jest taką przesłanką?

- Zadyszka po długotrwałym wysiłku fizycznym jest objawem naturalnym. Natomiast, kiedy pojawiają się niepokojące objawy ze strony układu oddechowego, takie jak: szybkie męczenie się, duszność po przejściu kilku kroków lub duszność spoczynkowa, uczucie ucisku w klatce piersiowej, spłycony lub świszczący oddech, kaszel bez przyczyny, krwioplucie – należy zgłosić się do lekarza. Osoby palące oraz bierni palacze powinny korzystać z badań profilaktycznych.

- Jaki lekarz najlepiej zdiagnozuje u nas chorobę układu oddechowego?

- Diagnostyką chorób układu oddechowego zajmuje się lekarz pulmonolog. Przyjmuje on pacjenta na podstawie skierowania od lekarza POZ lub lekarza o innej specjalizacji. Po szczegółowym wywiadzie pulmonolog zleca szereg badań diagnostycznych, wtedy na podstawie wyników ustala rozpoznanie.

- Jakie mogą to być choroby?

- Są to mi.in. POChP (przewlekła obturacyjna choroba płuc), astma, rozstrzenia oskrzeli,  włóknienie płuc, pylica, a także nowotwory.

- I wówczas lekarz kieruje pacjenta na rehabilitację, czyli do Pani. Od ubiegłego roku w płockiej Galerii Mosty dzięki współpracy PKN ORLEN z Instytutem Gruźlicy i Chorób Płuc prowadzone są porady z zakresu fizjoterapii oddechowej. Wizyta w Galerii Mosty w Płocku musi być poprzedzona telefonicznym zapisaniem się. W tym celu został uruchomiony specjalny numer telefoniczny: 22 431 23 50. Jak często odbywają się te spotkania i jak przygotować się do pierwszej wizyty?

- Spotkania odbywają się w soboty raz lub dwa razy w miesiącu w godzinach 9.00 – 14.00. Mają one charakter konsultacyjny, ale jeśli istnieje taka potrzeba, zapraszam pacjenta do nas kolejny raz. Nie jest wymagany strój sportowy, ale dobrze byłoby, żeby strój nie krępował ruchów i pacjent czuł się swobodnie. Jeśli posiadają państwo dokumentację medyczną wraz z rtg lub tomografią, proszę o zabranie ich ze sobą. Podczas wizyty przeprowadzam szczegółowy wywiad z pacjentem, mierzę tętno i saturację, czyli wysycenie tlenem krwi tętniczej oraz osłuchuję klatkę piersiową, analizuję dokumentację medyczną (jeśli pacjent z nią przychodzi).

- A później zalecane są ćwiczenia oddechowe. Jakie to są ćwiczenia?

- Tak, na przykład oddychanie torem przeponowym. Pozycja wyjściowa: pacjent leży na macie/kocu, pod głową mała poduszeczka, nogi ugięte w kolanach. Jedna ręka leży na klatce piersiowej, druga - na brzuchu tuż poniżej mostka. Ćwiczenie: wdech – nosem z jednoczesnym uwypukleniem brzucha, klatka piersiowa nieruchomo, wydech – ustami z jednoczesnym wypchnięciem powietrza z brzucha. Lub ćwiczenie rozciągające klatkę piersiową. Pozycja wyjściowa: pacjent siedzi na krześle, ręce swobodnie oparte o uda. Ćwiczenie : wdech – nosem z jednoczesnym wznosem ramion w górę, wydech ustami – powrót do pozycji wyjściowej.

- Czy tego typu ćwiczenia możemy wykonywać bezpiecznie sami we własnym domu?

- Tak, ćwiczenia można bez przeszkód wykonywać samodzielnie w domu. Powinny być one dobrane indywidualnie do stanu zdrowia i możliwości pacjenta.

- Często mniejsza wydolność jest związana z ludzkim wiekiem i nie ma nic wspólnego ze zmianami chorobowymi. Jak rozpoznać te różnice/niuanse?

- Z wiekiem nasza wydolność się zmniejsza, wynika to z naturalnych zmian zachodzących w naszym organizmie oraz zmniejszeniu aktywności fizycznej. Stopniowo zauważamy większe zmęczenie przy dużych wysiłkach, które jeszcze kilka lat wcześniej nie stanowiły dla nas większego problemu. Jeśli nie jest to nagła i drastyczna zmiana, szczególnie połączona z dusznością, należy uznać to za naturalny proces starzenia się organizmu. Natomiast, gdyby mieli państwo jakieś wątpliwości, warto skonsultować swoje objawy z lekarzem lub fizjoterapeutą.

- Czy płeć pacjenta ma jakiś wpływ na obniżenie wydolności?

- Ze względu na odmienność somatyczną i morfologiczną kobiety różnią się od mężczyzn możliwością wykonywania wysiłku i adaptacją. Skład ciała, hormony, budowa anatomiczna, funkcjonowanie układu oddechowego oraz układu krążenia są determinantami niższej tolerancji wysiłku przez kobiety. Ale oczywiście zdarzają się wyjątki od reguły.

- Jakie czynniki mogą powodować zmniejszenie wydolności układu oddechowego u potencjalnie zdrowego człowieka?

- Na zmniejszenie wydolności układu oddechowego wpływa wiele czynników, takich jak: brak codziennej aktywności fizycznej, nieprawidłowa dieta, palenie papierosów (również elektronicznych) oraz zanieczyszczenie powietrza w miejscu pracy lub zamieszkania.

- Rehabilitacja wspomaga leczenie. Kiedy najlepiej ją rozpocząć?

- Najlepsze efekty przynosi rehabilitacja rozpoczęta tuż po zdiagnozowaniu choroby. Najlepsze efekty osiągniemy ćwicząc regularnie. Należy ją kontynuować zgodnie z zaleceniami przez określony czas.

- Jak rehabilitacja oddechowa może pomóc w powrocie do zdrowia po zachorowaniu na COVID-19?

- Rehabilitacja oddechowa po przebyciu choroby covidowej ma na celu optymalizację funkcjonowania układu oddechowego poprzez skorygowanie istniejących zaburzeń wzorca oddechowego oraz poprawę wydolności ogólnej organizmu.

- Na koniec pytanie z zakresu tych praktycznych: ile czasu musimy poświęcić na wizytę w gabinecie fizjoterapeutycznym w galerii Mosty?

- Wizyta trwa 30 minut. Serdecznie zapraszam! Najbliższe terminy porad to 23 kwietnia oraz 7 maja.

- Bardzo dziękuje za rozmowę.

W ramach Programu Zdrowie Dla Płocka do dyspozycji zainteresowanych czytelników są dwie infolinie telefoniczne:

– onkologiczna (22) 546 33 77

– pulmonologiczna (22) 431 23 50

Zachęcamy także do zapoznania się z poradnikiem „Wsparcie w samodzielnej rehabilitacji po przebyciu choroby związanej z COVID-19” opracowanym przez WHO i powstałym w wersji polskiej dzięki wsparciu Krajowej Izby Fizjoterapeutów. Poradnik można pobrać na stronie: https://zdrowiedlaplocka.pib-nio.pl/bez-kategorii/wsparcie-w-samodzielnej-rehabilitacji-po-covid-19