Patroni roku 2025 na Mazowszu. Sygietyński, Lilpop, Chętnik, Gierymski

Sejmik Województwa Mazowieckiego zdecydował, że rok 2025 będzie miał czterech patronów. To etnograf, badacz kultury kurpiowskiej Adam Chętnik (z okazji 140. rocznicy urodzin), prekursor polskiego impresjonizmu, malarz Aleksander Gierymski, przemysłowiec, fotograf, jeden z założycieli miasta-ogrodu Podkowy Leśnej Stanisław Wilhelm Lilopop (95. rocznica śmierci) oraz kompozytor, dyrygent, twórca Państwowego Zespołu Ludowego Pieśni i Tańca „Mazowsze” Tadeusz Sygietyński. Stolicą Kultury Mazowsza jest w tym roku powiat zwoleński.

Adam Chętnik urodził się 20 grudnia 1885 roku w Nowogrodzie nad Narwią. Tam ma swoją ulicę. Jego imię nosi Zespół Szkół Zawodowych nr 4 w Ostrołęce. Patronuje również Ostrołęckiemu Towarzystwu Naukowemu. W latach 1922-1927 był posłem na Sejm z ramienia Związku Ludowo-Narodowego. Badacz Kurpiowszczyzny i twórca Skansenu Kurpiowskiego w Nowogrodzie. Publikował w prasie ludowej, m.in. „Zorzy” oraz „Ziemi” – czasopiśmie Polskiego Towarzystwa Turystycznego. Od 1912 roku przez kilkanaście lat wydawał pismo ilustrowane dla młodzieży wiejskiej pt. „Drużyna”.

W 1913 roku opublikował pierwszą pracę zatytułowaną „Puszcza Kurpiowska”. Później ukazały się: „Spływ na Narwi”, „Pożywienie Kurpiów”, „Strój kurpiowski Puszczy Zielonej” w serii „Atlas polskich strojów ludowych”. Był współautorem monografii „Kurpie – Puszcza Zielona” pod redakcją prof. Anny Kutrzeby-Pojnarowej. Adam Chętnik zmarł 29 maja 1967 roku w Warszawie. Spoczął w rodzinnym Nowogrodzie.

30 stycznia minęła 175. rocznica urodzin Aleksandra Gierymskiego, autora słynnej Pomarańczarki”, którą na co dzień można oglądać w Muzeum Narodowym w Warszawie. Gierymski był jednym z najwybitniejszych artystów polskich XIX wieku.

Naukę rozpoczął w 1867 roku w warszawskiej Klasie Rysunkowej. Kontynuował studia w Akademii Sztuk Pięknych w Monachium. Razem z bratem Maksymilianem podróżował po Włoszech. W latach 1873-79 mieszkał w Rzymie. W 1882 roku wstąpił do Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych. W stolicy był jeszcze dwukrotnie, a od roku 1885 przebywał głównie za granicą (Austria, Włochy, Monachium, Tyrol).

W 1890 roku Gierymski wyjechał do Paryża, gdzie zetknął się z twórczością impresjonistów, co zainspirowało jego własne eksperymenty w zakresie światła i koloru. W 1893 roku był krótko w Krakowie i u Włodzimierza Tetmajera w Bronowicach (tam powstały m.in. obrazy „Droga w Bronowicach”, „Kobieta z Bronowic”, „Chłop z Bronowic”, „Chłopiec niosący snop”, szkice do słynnego dzieła „Trumna chłopska”). W połowie 1894 roku opuścił kraj na dobre i ostatni okres życia spędził podróżując po Włoszech.

Depresja, z którą się borykał doprowadziła do skrajnego wyczerpania. Zmarł 8 marca 1901 roku w szpitalu psychiatrycznym w Rzymie. Pochowany na rzymskim cmentarzu Campo Verano.

Profesor Sygietyński

Tadeusz Sygietyński (1896-1955) był synem krytyka literackiego, muzycznego i teatralnego oraz powieściopisarza Antoniego. Teorię i kompozycję studiował w konserwatorium Galicyjskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie. Uczył się także w Instytucie Muzycznym w Warszawie u Henryka Melcera i Zygmunta Noskowskiego. W 1913 roku zamieszkał w Lipsku. Tam zdał maturę i rozpoczął studia medyczne, jednocześnie studiując w lipskim konserwatorium.

Po wybuchu I wojny światowej wyjechał do Wiednia. W grudniu 1914 roku wstąpił do II Brygady Legionów Polskich. W 1917 roku wszczęto przeciwko niemu dochodzenie o dezercję. Aresztowany, potem zwolniony, od stycznia 1919 roku służył w wojsku polskim. Po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej został kierownikiem teatrzyku „Miraż” w Warszawie. Pracował również za granicą: w Wiedniu, Gratzu, Zagrzebiu, Lublanie. W Dubrowniku organizował filharmonię.

W 1926 roku wrócił do Polski. Był kierownikiem muzycznym, dyrygentem, kompozytorem w kabaretach Qui pro Quo i Ali-Baba, Teatrze Rozmaitości, Teatrze Letnim. Wtedy poznał późniejszą żonę - płocczankę Mirę Zimińską (ślub wzięli w 1954 roku). Współpracował z Polskim Radiem. W czasie II wojny światowej razem z Mirą występowali dla powstańców. Wiele kompozycji Sygietyńskiego spłonęło w powstaniu warszawskim.

Po wojnie został kierownikiem Teatru Miejskiego w Łodzi. Szefował orkiestrze Domu Wojska Polskiego w Warszawie. W 1948 roku założył zespół ludowy „Mazowsze”, dla którego gromadził i opracowywał pieśni, tańce, przyśpiewki („Kukułeczka”, „Polonez warszawski”, „Warszawski dzień”, „Ej, przeleciał ptaszek”). W latach 1953-1955 prowadził także Zespół Pieśni i Tańca „Warszawa”. Zmarł 19 maja 1955 roku w Warszawie. Patronuje Zespołowi „Mazowsze”. W Karolinie znajduje się jego pomnik. W 1997 roku obok męża na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach spoczęła Mira Zimińska-Sygietyńska.

Stanisław Wilhelm Lilpop, teść Jarosława Iwaszkiewicza, urodził się 19 grudnia 1863 roku w Warszawie. Pochodził z bogatej rodziny przemysłowców. Sam jednak wybrał gospodarowanie majątkiem Brwinów. Pasjonował się myślistwem (był wiceprezesem Polskiego Związku Stowarzyszeń Łowieckich, organizował wystawy) i fotografią. Razem z Tadeuszem Baniewiczem i Januszem Regulskim założyli miasto-ogród Podkowę Leśną.

Stanisław Wilhelm Lilpop zmagał się z depresją, która doprowadziła do samobójczej śmierci 5 listopada 1930 roku.

Fot. Fotografia autoportretu ze zbiorów CBN POLONA, Narodowe Archiwum Cyfrowe, Towarzystwo Przyjaciół Miasta Ogrodu Podkowa Leśna, https://muzeumpamieci.umk.pl