O Stowarzyszeniu Autorów Polskich

Jan Ryszard Kalinowski jako pierwszy podjął się opracowania historii Stowarzyszenia Autorów Polskich. Powstała publikacja, która przedstawia funkcjonowanie SAP-u na tle przemian ustrojowych i działalności innych organizacji, opisuje jego pracę, wydawnictwa, osiągnięcia. Choć książka ma charakter naukowy, każdy czytelnik, twórca, działacz społeczny powinien znaleźć w niej interesujące dla siebie rozdziały. Książkę wydała Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku.
Publikacja „Wpływ przemian ustrojowych w Rzeczpospolitej Polskiej na działalność Stowarzyszenia Autorów Polskich jest pierwszym całościowym opracowaniem, uwzględniającym historię organizacji, efekty jej pracy, funkcjonowanie poszczególnych oddziałów. Charakteryzuje jedno z działających do tej pory stowarzyszeń skupiających ludzi pióra na tle innych podobnych organizacji. Odpowiada na pytania: jak zmiany prawne i polityczne wpłynęły na SAP, jak transformacja ustrojowa zmieniła charakter stowarzyszenia i zwiększyła twórczą różnorodność?
W pierwszym rozdziale autor porusza problemy ochrony własności intelektualnej oraz charakteryzuje działalność społeczną, podkreślając wagę organizacji pozarządowych w społeczeństwie obywatelskim. Przedstawia także inne organizacje reprezentujące twórców z kręgów naukowych, literackich i artystycznych. Proponuje tu własną klasyfikację. Druga część książki to podstawy prawne funkcjonowania stowarzyszenia autorów przed i po roku 1989, czyli w okresach panowania różnych politycznych ustrojów. Jak powstało Stowarzyszenie Autorów Polskich, zarejestrowane w Warszawie pod nazwą „Stowarzyszenie Autorów Polskich im. B. Prusa”, jak przebiegał proces formalizowania jego działalności i wreszcie – czym się zajmowało do roku 2010 dowiemy się z rozdziału trzeciego. Tu przeczytać można o tzw. „gdańskim” okresie działalności SAP-u i powrocie naczelnych władz do Warszawy. Autor zwraca uwagę na fakt, że inicjatywa powołania Stowarzyszenia podjęta została w okresie bardzo trudnym, gdy inne organizacje społeczne nie działały.
Dla płockich czytelników szczególnie interesująca jest kolejna część publikacji, opisująca funkcjonowanie oddziałów terenowych. Historia SAP-u w Tarnowie czy Opocznie została znacznie mniej udokumentowana niż praca płockiego oddziału. Nasz oddział należy do najstarszych. Powołano go 15 marca 1984 roku. Działał do 1989 roku. Patronował różnym formom artystycznych przedsięwzięć, m.in. konkursom i wydawnictwom. Po okresie bezczynności został reaktywowany, dzięki zabiegom Stanisława Nawrockiego. Ponownie rozpoczął działalność w 1999 roku. Do ważnych wydarzeń w życiu płockiego oddziału Stowarzyszenia autor zaliczył: sympozjum w Domu Darmstadt na temat problemów środowiska twórczego Płocka, prezentację dorobku płocczan na forach międzynarodowych, np. w Wilnie, nawiązanie współpracy z teatrem (wspólne wystawy i promocje wydawnictw), rozpoczęcie wydawania własnego czasopisma literackiego „Sygnały Autorów Płockich”, wieczory autorskie. Warto zwrócić uwagę na ciekawostkę – wykres prezentujący zainteresowania twórcze członków płockiego oddziału.
W ostatnim rozdziale publikacji znajduje się podsumowanie efektów pracy i ocena stowarzyszenia, przeprowadzona w pierwszym okresie działalności. Okres po transformacji autor przedstawił przede wszystkim, w kontekście dorobku wydawniczego. Zwrócił uwagę na publikacje wydane na przestrzeni trzydziestolecia działalności SAP-u w różnych oddziałach. W Ciechanowie wydano „Ciechanowski Almanach Poezji”, w Wałbrzychu wychodzi gazeta „Nova Bibuła”, w Płocku – ważny literacki kwartalnik „Znaj”. Na koniec 2010 roku Stowarzyszenie Autorów Polskich zrzeszało około 400 członków. Są wśród nich pracownicy naukowi oraz poeci, fotografowie, malarze. Organizacja jest dostępna dla wszystkich twórców spełniających kryteria autora w rozumieniu polskiego prawa autorskiego. Stowarzyszenie ma status organizacji pożytku publicznego.
W zakończeniu Jan Ryszard Kalinowski pisze: „Zebrany i przedstawiony w opracowaniu materiał pozwala przyjąć, że przemiany ustrojowe w Polsce wpłynęły pozytywnie na funkcjonowanie Stowarzyszenia Autorów Polskich, jego strukturę personalną i aksjologię pracy organizacji. Dzięki swym działaniom, głównie poszczególnych oddziałów terenowych, stowarzyszenie przyczyniło się do rozwoju intelektualnego i kulturalnego miejscowych środowisk, umożliwiło wielu poetom, malarzom, fotografom, muzykom pokazanie ich twórczości. Przedstawienie ich twórczości wniosło tym samym poważny wkład w dzieło propagowania kultury narodowej i jej promowanie w Europie i świecie”. Publikację uzupełniają fotografie, pochodzące w większości z archiwów prywatnych członków Stowarzyszenia Autorów Polskich. W części „płockiej” są to m.in. zdjęcia ze spotkania w teatrze, wieczorów autorskich, spotkań literackich i konkursów poetyckich.
Jan Ryszard Kalinowski jest płocczaninem, absolwentem Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego. Posiada stopień doktora nauk ekonomicznych o specjalności polityka społeczna. Od 2008 roku jest prorektorem ds. studenckich i wykładowcą Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Płocku. Opublikował kilka opracowań i tomiki literackie. Do 2010 roku pełnił funkcję wiceprezesa Rady Głównej i Dyrektora Instytutu Autorskiego Stowarzyszenia Autorów Polskich.
Lena Szatkowska
fot. Archiwum