Nowości wydawnicze dla tych, którzy dzielnie wśród ksiąg pracowali

Najnowsza publikacja Towarzystwa Naukowego Płockiego przypomina, że przypadającego w tym roku 200-lecia nie byłoby bez społeczników, którzy swój talent, wiedzę i pracę oddali dla jego rozwoju. Wydawnictwo „Ludzie TNP. Słownik biograficzny (1820–2020)” zawiera 44 biogramy. – Są wśród nich nieżyjący członkowie i sympatycy TNP, prezesi i wiceprezesi Towarzystwa, członkowie honorowi, kustosze muzealni i bibliotekarze, także darczyńcy i fundatorzy, którym Towarzystwo zawdzięcza bogate zbiory biblioteczne i muzealne – mówiła podczas promocji redaktor książki dr Małgorzata Kamińska.

Towarzystwo Naukowe Płockie zainaugurowało działalność 3 czerwca 1820 roku przy Szkole Wojewódzkiej Płockiej (obecnie LO im. Marszałka Stanisława Małachowskiego). Pierwszym prezesem został ówczesny biskup i senator Adam Prażmowski, a sekretarzem – rektor szkoły Kajetan Morykoni. Wspierali ich:  Stanisław Kostka Potocki, Stanisław Staszic, Julian Ursyn Niemcewicz, dyrektor Biblioteki Publicznej w Warszawie Bogumił Linde i rektor Uniwersytetu Warszawskiego Wojciech Szwejkowski. Towarzystwo od początku gromadziło zbiory i przeprowadzało badania. Bogata kolekcja regionaliów stała się zaczątkiem powołanego w 1821 roku Muzeum (dziś Muzeum Mazowieckie).
Poczet zasłużonych dla TNP postaci (w porządku alfabetycznym) otwiera biogram ks. Wacława Abramczyka, członka oddziału Towarzystwa Naukowego Płockiego w Sierpcu. Następny jest adwokat Stefan Kazimierz Askanas, przez 25 lat – wiceprezes TNP. Ukończył Wydział Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. W czasie wojny trafił do obozu w Działdowie, z którego udało mu się zbiec. Działał w Armii Krajowej pod pseudonimem „Gryf”. W 1945 roku wrócił do rodzinnego miasta i tu pozostał do końca życia. Był kierownikiem Zespołu Adwokackiego nr 1. Łączył pracę prawnika z działalnością naukową oraz społeczną. Jego wielką pasją była historia sztuki. Tej dziedzinie poświęcił album „Sztuka Płocka” (I wydanie w 1974 roku). Członkiem TNP został w 1928 roku, jeszcze jako student. Po wojnie kierował komisją badań naukowych. Zainicjował wydawanie kwartalnika naukowego „Notatki Płockie”, który ukazuje się do dziś.
Drugim pomysłodawcą „Notatek” był dr Tadeusz Gierzyński, również prawnik, prezes TNP w latach 1957-1968. Podczas jego kadencji członkami honorowymi  Towarzystwa zostali: Władysław Broniewski, Józef Chałasiński, Tadeusz Kotarbiński, Marcin Kacprzak. Zachowała się korespondencja prof. Kacprzaka z prezesem Gierzyńskim, którą rodzina mecenasa przekazała do TNP. Tadeusz Gierzyński zorganizował też sesję naukową z okazji 100. rocznicy urodzin Ludwika Krzywickiego.
Adwokatów w TNP nigdy nie brakowało. W „Słowniku” są biogramy Tadeusza Kowalewskiego i Romana Lutyńskiego. Sędzia Bolesław Jędrzejewski (także nauczyciel historii i łaciny w Gimnazjum Żeńskim im. Reginy Żółkiewskiej i Gimnazjum Męskim im. Króla Władysław Jagiełły) związał się z Towarzystwem Naukowym Płockim w 1919 roku. Na początku pomagał w katalogowaniu zbiorów bibliotecznych, później został jego członkiem. W czasie wojny należał do ZWZ i AK. Był przedstawicielem powiatu płockiego w Delegaturze Rządu na Kraj. Zaraz po wojnie przystąpił wraz z prezesem Towarzystwa Aleksandrem Macieszą do zabezpieczenia siedziby i porządkowania biblioteki. W 1949 roku Jędrzejewski został aresztowany przez UB i skazany na 15 lat więzienia. Wyszedł w 1956 roku. Wpisany na listę adwokatów, łączył pracę zawodową z pisaniem artykułów do „Notatek Płockich”. Publikował wspomnienia o przedwojennym szkolnictwie i czasach okupacji niemieckiej. Dzięki Bolesławowi Jędrzejewskiemu Biblioteka im. Zielińskich i Seminarium Duchowne wzbogaciły się o książki i dzieła sztuki z kolekcji jego brata – Klemensa Jędrzejewskiego, wykładowcy wyższych uczelni w Nowym Jorku.
Najdłuższym stażem prezesem TNP był dr inżynier Jan Jakub Chojnacki (1958-2002). Za jego kadencji Towarzystwo wydało wiele ważnych publikacji, wyremontowało też Dom pod Opatrznością. Chojnacki skutecznie zabiegał o powrót po 550 latach nieobecności kopii „Drzwi Płockich” do bazyliki katedralnej.
Franciszek Dorobek – sekretarz generalny TNP, przewodniczący komisji wydawniczej i redaktor naczelny kwartalnika „Notatki Płockie” również interesował się różnymi dziedzinami sztuki. Pisał artykuły o Broniewskim, z którym się przyjaźnił, o historii teatru i tradycjach muzycznych Płocka. Był inicjatorem powołania Płockiej Orkiestry Kameralnej. Przyczynił się do powstania zawodowej sceny teatralnej.

Nowowiejski, Skierkowski, Maciesza
Niełatwe były losy geografa Kazimierza Gelinka. Nauczyciel i nieoceniony kustosz Muzeum Mazowsza Płockiego w latach 1928-1939 pozyskiwał i opracowywał zbiory, prowadził lekcje biblioteczne, badania archeologiczne i geologiczne. Ekspozycja muzealna do lat 70. funkcjonowała w Domu pod  Opatrznością. Potem Muzeum przeniosło się do opactwa pobenedyktyńskiego. Działalność Gelinka  przerwała wojna. Aresztowany i wywieziony do obozu w Działdowie, później trafił do Dachau i Mauthausen-Gusen, gdzie przebywał 5 lat. Po powrocie nie mógł znaleźć pracy.

Kup e-wydanie Tygodnika Płockiego .
Działamy i piszemy dla Ciebie.  W czasie utrudnionego dostępu do punktu sprzedaży gazet pomóż nam przetrwać pandemię koronawirusa.

Lena Szatkowska
fot. Maciej Wróbel