Światowy Dzień Walki z Rakiem, 4 lutego. Profilaktyka nowotworów

Światowy Dzień Walki z Rakiem lub Światowy Dzień Raka – święto obchodzone 4 lutego, ustanowione na Światowym Szczycie Walki z Rakiem, zorganizowanym pod egidą prezydenta Francji i dyrektora generalnego UNESCO w lutym 2000 roku w Paryżu. Na spotkaniu przyjęto Kartę Paryską, w myśl której rządy krajów świata, które ją podpisały, zobowiązały się do stworzenia programów zapobiegających i metod leczenia chorób nowotworowych.

W Polsce – z inicjatywy Polskiej Unii Onkologii od 2008 roku podczas Światowego Dnia Walki z Rakiem – organizowane są dni otwarte w placówkach onkologicznych, podczas których można skorzystać z porad oraz bezpłatnych badań profilaktycznych.

Choroby nowotworowe to istotny problem zdrowotny u wszystkich osób. Wiek nie ma tu znaczenia. Natomiast ogromne znaczenie ma świadomość tego, jakie to schorzenia, oraz wiedza na temat możliwości zapobiegania chorobom nowotworowym, czyli szeroko rozumiana profilaktyka. Światowy Dzień Walki z Rakiem jest doskonałą okazją do przypomnienia, jak ważną rolę w naszym życiu pełni właśnie profilaktyka.

Pod pojęciem profilaktyka raka rozróżniamy trzy obszary związane z ochroną przed nowotworami:

• profilaktykę pierwotną,

• wtórną,

• prewencję trzeciorzędową.

Zdaniem ekspertów najważniejszą rolę w zapobieganiu chorobie nowotworowej odgrywa profilaktyka pierwotna, której celem jest podejmowanie kompleksowych działań u osób zdrowych. Tak rozumiana profilaktyka raka ma na celu zapobieganie zachorowaniu na nowotwór złośliwy, a mając na uwadze całe społeczeństwo, to podniesienie jakości życia, a w efekcie obniżenie liczby zgonów. Do podstawowych narzędzi pierwotnej prewencji nowotworów należą upowszechnianie i propagowanie wiedzy dotyczącej onkologii, promocja tak zwanej czujności onkologicznej oraz uczenie zachowań prozdrowotnych i zdrowego stylu życia wśród społeczeństwa.

To właśnie w tym dniu powinniśmy zadać sobie pytania:

W dużej mierze tak. W przypadku chorób nowotworowych – i nie tylko – profilaktyka ma ogromne znaczenie. Badania naukowe pokazują, że nawet ponad 90% wszystkich nowotworów jest zależna od czynników zewnętrznych, na które my sami mamy wpływ. Genetyka to jedynie 5-10%. Doskonałym przykładem profilaktyki pierwotnej w kontekście nowotworów jest ochrona przed dymem tytoniowym, który jest jednym z najsilniejszych kancerogenów – czynników bardzo mocno zwiększających ryzyko zachorowania – nie tylko na raka płuca (dym tytoniowy przyczynia się m.in. do zachorowania na 15 różnych rodzajów nowotworów). Przykładem profilaktyki wtórnej są np. badania przesiewowe – mammografia, cytologia czy kolonoskopia, które pozwalają na bardzo wczesne wykrycie zmian – nawet tych przednowotworowych. Badając się regularnie, możemy wręcz ubiec nowotwór.

Jeśli zadbamy o odpowiedni styl życia, możemy ograniczyć ryzyko zachorowania na raka.

Nie można przewidzieć, kto z nas na pewno zachoruje na nowotwór, jednak u części osób ryzyko choroby jest znacznie wyższe – ze względu na częste narażenie na substancje rakotwórcze, nadmierną ekspozycję na słońce bądź nieprawidłowy styl odżywiania się i niedostateczną aktywność fizyczną. Często czynniki te występują równocześnie, zwiększając to ryzyko. Dzięki wieloletniej pracy naukowców wiemy, że nawet połowy obserwowanych dziś w Europie zachorowań na nowotwory można byłoby uniknąć, gdyby wszyscy Europejczycy stosowali 12 sposobów na zdrowie.

To już 37 lat od czasu, gdy w 1987 roku po raz pierwszy opublikowano „Europejski Kodeks Walki z Rakiem”, który stanowi kompendium wiedzy dotyczącej profilaktyki raka. Główne przesłanie Kodeksu brzmi: „Prowadząc zdrowy tryb życia, można poprawić ogólny stan zdrowia i zapobiec wielu zgonom z powodu nowotworów złośliwych”.

Choroba nowotworowa nie wybiera i każdy może zachorować na raka, jednak pamiętajmy, że połowy zachorowań na nowotwory można uniknąć dzięki stosowaniu się do wskazówek zawartych w „Europejskim Kodeksie Walki z Rakiem”. Stosunkowo łatwo wprowadzić je w życie. Trzeba tylko chcieć i najlepiej zacząć już teraz! 

Zalecenie 1: Nie pal. Nie używaj tytoniu w żadnej postaci.

Zalecenie 2: Stwórz w domu środowisko wolne od dymu tytoniowego. Wspieraj politykę miejsca pracy wolnego od tytoniu.

Zalecenie 3: Utrzymuj prawidłową masę ciała

Zalecenie 4: Bądź aktywny fizycznie w codziennym życiu. Ogranicz czas spędzany na siedząco.

Zalecenie 5: Przestrzegaj zaleceń prawidłowego sposobu żywienia: jedz dużo produktów pełnoziarnistych, roślin strączkowych, warzyw i owoców, ogranicz spożycie wysokokalorycznych produktów spożywczych (o wysokiej zawartości cukru lub tłuszczu) i unikaj napojów słodzonych, unikaj przetworzonego mięsa; ogranicz spożycie mięsa czerwonego i żywności z dużą ilością soli.

Zalecenie 6: Jeśli pijesz alkohol dowolnego rodzaju, ogranicz jego spożycie. Abstynencja pomaga zapobiegać nowotworom.

Zalecenie 7: Unikaj nadmiernej ekspozycji na promienie słoneczne: (dotyczy to szczególnie dzieci) chroń się przed słońcem, używaj produktów przeznaczonych do ochrony przeciwsłonecznej, nie korzystaj z solarium.

Zalecenie 8: Chroń się przed działaniem substancji rakotwórczych w miejscu pracy. Postępuj zgodnie z zaleceniami dotyczącymi bezpieczeństwa i higieny pracy.

Zalecenie 9: Dowiedz się, czy w domu jesteś narażony na naturalne promieniowanie spowodowane wysokim stężeniem radonu. Podejmij działania na rzecz zmniejszenia jego poziom

Zalecenie 10: Kobiety powinny pamiętać o tym, że: karmienie piersią zmniejsza u matki ryzyko zachorowania na nowotwory. Jeśli możesz, karm swoje dziecko piersią, hormonalna terapia zastępcza zwiększa ryzyko rozwoju niektórych nowotworów. Ogranicz jej stosowanie.

Zalecenie 11: Zadbaj o to, aby twoje dzieci poddano szczepieniom ochronnym przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (dotyczy noworodków), wirusowi brodawczaka ludzkiego – HPV (dotyczy dziewcząt)

Zalecenie 12: Bierz udział w zorganizowanych programach badań przesiewowych w celu wczesnego wykrywania: raka jelita grubego (zalecenie dotyczy zarówno mężczyzn, jak i kobiet), raka piersi (u kobiet), raka szyjki macicy (u kobiet).

Wszyscy to wiemy, że zawsze lepiej zapobiegać niż leczyć! Dlatego przestrzegajmy zaleceń „Kodeksu Walki z Rakiem” i regularnie wykonujmy wszystkie badania profilaktyczne.

Każdego roku 4 lutego to niezwykle ważny społecznie dzień, w którym wspieramy przede wszystkim osoby walczące z chorobą nowotworową, ale również ich rodziny, bliskich, a także tych, którzy za wszelką cenę chcą uniknąć choroby bądź w przypadku podejrzenia jej zaistnienia wykryć ją na jak najwcześniejszym etapie, niezwłocznie podjąć leczenie i wyleczyć.

Choroba nowotworowa to etap życia, który pojawia się i przez który się przechodzi. Ale skoro choroba jest etapem w życiu, a coraz więcej osób wraca do zdrowia, powinien się zmienić również sposób mówienia o niej. Rak ma w powszechnej świadomości specjalne, złowrogie znaczenie. Nowotwór w społeczeństwie został spersonifikowany, jawi się jako podstępny, zły, nieubłagany wróg, kara lub przekleństwo, jako ten, który „pokonuje” człowieka. Nikt nie stwierdza, że przegrał z grypą, zapaleniem płuc, zatorem płucnym, z zawałem czy udarem. Choroba nowotworowa to nie gra, w której się wygrywa lub przegrywa. Porównanie choroby nowotworowej do pola bitwy czy walki, na której są zwycięzcy czy przegrani, powinno przejść w niepamięć, gdyż z medycznego spojrzenia raka się leczy!

Światowy Dzień Walki z Rakiem to właśnie okazja do innego spojrzenia na raka oraz nakłonienie czytelników do chwilowego zastanowienia się nad tym tematem. Zastanowienia się, czy nie powinniśmy zmienić myślenia o tej chorobie, odrzucić strach, złe emocje czy milczenie, zamykanie się we własnej „nowotworowej skorupce”. Jednocześnie z okazji Światowego Dnia Walki z Rakiem wszyscy możemy wyrazić symbolicznie swoją solidarność z pacjentami onkologicznymi, ale również zadbać o swoje zdrowie i zwiększyć świadomość dotyczącą objawów, diagnostyki i leczenia onkologicznego.

Pamiętajmy! Nasze zdrowie jest w naszych rękach.

Jolanta Meller

Kierownik Działu Obsługi Ambulatoryjnej i Rejestracji, Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej -Curie, PIB, Warszawa