G?bin - Tragedia sprzed 60 lat

15 czerwca 1941 roku, w G?binie, Niemcy rozstrzelali dziesi?ciu mieszka?c?w miasta i okolic.60 rocznica egzekucji upami?tniona zosta?a przez Towarzystwo Mi?o?nik?w Ziemi G?bi?skiej, Zwi?zek Pi?sudczyk?w oraz Burmistrza Miasta i Gminy G?bin msz? ?w. w intencji zamordowanych, z?o?eniem kwiat?w pod pomnikiem w miejscu egzekucji, otwarciem wystawy „Ostatnia droga”, a tak?e sesj? popularno-naukow? na temat martyrologii mieszka?c?w G?bina w latach 1939-41. Bezpo?redni? przyczyn? rozstrzelania dziesi?ciu g?binian by?o zabicie ?andarma ko?o Wincentowa, na pocz?tku czerwca 1941 r. W odwecie Niemcy aresztowali kilkudziesi?ciu Polak?w, 86 z nich wi?ziono w ko?ciele w G?binie, pozosta?ych w ko?ciele w Gostyninie. Z tej grupy okupanci (najprawdopodobniej losowo) wybrali 10 w obu miastach. Zostali rozstrzelani przez pluton egzekucyjny, kt?rzy przyjecha? z Kutna. By? to jeden z ogromnej liczby akt?w terroru, jakich dokonali Niemcy na polskich ziemiach w czasie II wojny ?wiatowej. Ten dotkn?? bole?nie mieszka?c?w G?bina i okolic. 15 czerwca w mie?cie rozstrzelano: Franciszka P?a?ewskiego (szewca), Jana Potomskiego (robotnika), W?adys?awa Poli?skiego (piekarza), Wac?awa Strzeleckiego (szewca), J?zefa Stachowskiego (mieszka?ca Top?lna, w?a?ciciela sklepu w G?binie), Stanis?awa Korpowskiego (kupca), W?adys?awa Kowalika (rolnika z Guzewa), W?adys?awa Maciejewskiego (lekarza z Sannik), Jana Skoniecznego (rolnika z Sannik) i Jana Kurpiasa (rze?nika z G?r ko?o P?ocka), kt?ry pr?bowa? ucieka? i zgin?? w okolicach traktu lipnickiego (drogi do wsi Lipi?skie). O martyrologii mieszka?c?w G?bina podczas sesji popularno-naukowej w 60 rocznic? zamordowania jego mieszka?c?w czyli 15 czerwca 2001 r. m?wi?a Joanna Jasi?ska z Towarzystwa Mi?o?nik?w Ziemi G?bi?skiej oraz Tadeusz Karaska – ?wiadek z 1941 r. W tamtym czasie Tadeusz Karasek by? mieszka?cem Zdworza, pracowa? w niemieckim maj?tku w Ciechomicach. Chocia? Towarzystwo zebra?o ju? wiele informacji na temat tamtej egzekucji, to jednak nadal pozostaje wiele niewiadomych: - Nie wiemy, ile os?b pr?bowa?o ucieka? i ustrzec si? przed ?mierci?. Znale?li?my dane, ?e jedna z ofiar zgin??a przy drodze gostyni?skiej. Nie wiemy kto to by?, mo?e pomog? nam rodziny – wyrazi? nadziej? Zbigniew ?ukaszewski, prezes TMZG. G?bin to jedno z najstarszych miast na Zachodnim Mazowszu (pierwsze wzmianki z 1332 r.). Po odzyskaniu niepodleg?o?ci w 1918 r. miasto wesz?o w sk?ad wojew?dztwa warszawskiego. Okres mi?dzywojnia to czas rozwoju miasta, wci?? zwi?kszaj?ca si? liczba mieszka?c?w (prawie 6 tys.), rozw?j rzemios?a, powsta?o wiele organizacji spo?ecznych i politycznych, oraz m?odzie?owych. Od pocz?tku roku 1939 wyczuwa?o si? w mie?cie zaniepokojenie ludno?ci, ros?o napi?cie spowodowane rozwojem sytuacji w Europie: - W G?binie i okolicznych wioskach mieszka?o wielu Niemc?w, dzia?a? pr??nie Niemiecki Zwi?zek Ludowy we wsi Wionczemin. Nale??cy do niego Niemcy organizowali zebrania, podczas kt?rych ?piewano niemieckie pie?ni, wywieszano niemieckie flagi hitlerowskie, starano si? prowokowa? ludno?? polsk?. Jednak napa?? Niemiec hitlerowskich na Polsk? by?a wielkim zaskoczeniem. W pierwszych dniach wrze?nia r?wnie? w G?binie nast?pi?y prewencyjne aresztowania os?b niepewnych pochodzenia niemieckiego – m?wi?a Joanna Jasi?ska. Pierwszy alarm lotniczy og?oszono 4 wrze?nia. 5 i 6 wrze?nia w alejach przy ul. 3 Maja zorganizowano szpital polowy, kt?ry potem przeniesiony zosta? do Gostynina. Pracowa?a w nim m.in. matka i c?rka Wojdeckie, Natalia Kuczma?ska, Waleria Kuczma?ska, Zofia Jab?o?ska - matka obecnej na uroczysto?ciach Hanny Lendzion. W pracach szpitala wydatnie pomaga? tak?e ks. ?ebrowski i nauczyciel Eugeniusz Micha?owski oraz wo?ny szkolny Jan Mici?ski. Pomagali tak?e ?ydzi, dostarczaj?c ?ywno?? i ubrania. Leki dostarcza? sk?ad apteczny pa?stwa Modzelewskich. Na terenie Starego Miasta przed Stra?? Po?arn? zorganizowana zosta?a kuchnia polowa, do?ywianiem uciekinier?w, kt?rzy tysi?cami przemieszczali si? przez G?bin, zajmowa?y si? ?ony stra?ak?w. G?bin zosta? w 1939 r. zbombardowany w 50 %. Przesta?o istnie? wiele budynk?w. Zgin??o ponad 100 mieszka?c?w miasta, wielu uchod?c?w i ?o?nierzy. W 1940 r. ich mogi?y przeniesiono na cmentarz miejski. Na terenie posesji pp. Pietrzak?w zosta?a ?miertelnie ranna jedyna siostra genera?a Sikorskiego, kt?ra zmar?a w szpitalu w P?ocku. Niemcy weszli do G?bina 14 wrze?nia 1939 r. Do 26 pa?dziernika w?adz? w mie?cie sprawowa? Wermacht. Miejscowi Niemcy pomagali wkraczaj?cej armii niemieckiej. Ju? 19 wrze?nia powsta? w G?binie niemiecki zarz?d miejski, burmistrzem zosta? miejscowy folksdojcz Sznajder. Funkcj? komisarza najd?u?ej sprawowa? Richard Hake (do ko?ca wojny). W zarz?dzie miejskim pracowali miejscowi Niemcy oraz w charakterze pomocy biurowej miejscowi urz?dnicy samorz?du, kt?rzy przed wojn? pracowali w ratuszu. - Urz?dniczki stara?y si? pomaga? Polakom mieszkaj?cym na tych terenach: maj?c dost?p do niemieckich dokument?w i znaj?c j?zyk ostrzega?y przed ?apankami i akcjami wywozu na roboty do Rzeszy. W ratuszu pracowa?a Irena Borysiak, jej m?? Czes?aw, Bronis?awa ?abkowska, Zofia Micha?owska, Stefan Jankowski, Antoni Gu?dzicki, J?zef ?wierzy?ski i W?adys?aw Siedlecki – referowa?a J. Jasi?ska. Tragiczne wydarzenie, kt?re mia?o miejsce w rz?dzonym przez Niemc?w G?binie 15 czerwca 1941 r. sprawi?o, ?e miasto ma swoj? bolesn?, martyrologiczn? przesz?o??. El?bieta Grzybowska Fot. D. Ossowski Na zdj?ciu: Prelekcja Joanny Jasi?skiej