Etnograf o krzyżach morowych na Mazowszu

Skansen Osadnictwa Nadwiślańskiego w Wiączeminie – najmłodszy oddział Muzeum Mazowieckiego – jak wszystkie placówki musiał zawiesić działalność. Przeniósł się z informacjami, zdjęciami, propozycjami do mediów społecznościowych. Na profilu FB Skansenu etnograf Magdalena Lica-Kaczan przypomina historię krzyża morowego tzw. „karawaki”, który miał chronić przed zarazą.

– Krzyż choleryczny (morowy, świętego Benedykta) swoją nazwę zawdzięcza miejscu pochodzenia – hiszpańskiemu miastu Caravaca w prowincji Murcia, dokąd przywieziony został po wyprawie krzyżowej w 1229 roku. Jego cudowna moc miała chronić początkowo od klęsk żywiołowych (powodzi, burz, pożaru, wichru czy gradu), później głównie od zarazy. Kult bardzo szybko rozprzestrzenił się w Europie. W czasie trwania Soboru Trydenckiego (1545-1563) i panującej tam zarazy, biskup antiocheński Leonard wprowadził na krzyżu inskrypcje w postaci siedmiu krzyżyków i osiemnastu liter, od których zaczynają się modlitwy czy inwokacje wzięte z psalmów lub ułożone na ich wzór przez patriarchę jerozolimskiego Zachariasza. Pomimo związania z karawakami licznych odpustów, w 1678 roku kult został zakazany przez Kościół. Jak można przypuszczać, powodem tego było traktowanie karawaki jako swoistego talizmanu pokrytego magicznymi znakami. Praktyk związanych z tym kultem jednak nie zaprzestano, czego dowodem są choćby krzyże choleryczne zadomowione po dziś dzień w krajobrazie sakralnym Mazowsza, m.in. z 1804 roku przy drodze Płock-Bielsk, w Liszynie, w Płocku Trzepowie, w okolicy Sikorza, w Suchodole i w Świniarach. Zamiast lub jeszcze obok starych zniszczonych krzyży stawiane są też nowe, często już metalowe – pisze Magdalena Lica Kaczan.
O „karawace” ze Świniar – mającym 150 lat krzyżu chroniącym przed zarazą więcej można przeczytać na stronie muzeumplock.eu i muzealnym FB.

(l.)

fot. Grzegorz Piaskowski