200 LAT MUZEUM MAZOWIECKIEGO W PŁOCKU

Muzeum Publiczne i Szkolne

Muzeum Mazowieckie w Płocku to najstarsze polskie muzeum powstałe z inicjatywy społecznej, posiadające bogate zbiory historyczne, numizmatyczne, artystyczne, archeologiczne i etnograficzne. Jego korzenie sięgają 1821 roku. Wówczas członkowie  Towarzystwa Naukowego w Płocku, na podstawie reskryptu nr 1/7097 Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Królestwa Polskiego powołali nową instytucję – Muzeum Publiczne i Szkolne Województwa Płockiego. Nazwa odzwierciedla pochodzenie zbiorów, które powstały w wyniku połączenia zespołu obiektów gromadzonych przez członków TNP i Szkołę Wojewódzką Płocką. Eksponaty muzealne umieszczono w dwóch przestronnych salach szkolnego gmachu (dziś LO im. Marszałka Stanisława Małachowskiego), dzięki czemu służyły jako pomoce naukowe. Udostępniano je także zwiedzającym. W tym miejscu Muzeum istniało do roku 1836.

Wraz z reaktywowaniem w 1907 roku Towarzystwa Naukowego w Płocku, którego statut przewidywał stworzenie tego rodzaju placówki, wznowiono zawieszoną działalność muzeum. Towarzystwo zakupiło w 1908 roku kamienicę przy Rynku Kanonicznym nr 8 (dzisiejszy Plac Narutowicza 8) i tam, w dwóch parterowych salach, otwartych dla zwiedzających w 1912 roku, umieszczono muzealną ekspozycję dokumentującą dzieje Mazowsza.

Muzeum Mazowsza Płockiego

W wyniku darowizn i zaangażowania członków Towarzystwa, zbiory muzealne szybko się rozrastały. W 1932 roku pokazywano je już w 13 salach. Nieco wcześniej (1928) otrzymało nową nazwę Muzeum Mazowsza Płockiego im. prof. Ignacego Mościckiego, Prezydenta Rzeczypospolitej.

W 1930 roku Towarzystwo wzbogaciło się o budynek przy Rynku Kanonicznym nr 2 (dzisiejsza Biblioteka im. Zielińskich), w którym znalazły siedzibę zbiory przyrodnicze, etnograficzne i archeologiczne muzeum. Obiekty o charakterze historycznym i kulturalnym nadal eksponowane były przy Rynku Kanonicznym 8.

Podczas okupacji niemieckiej eksponaty muzealne mocno ucierpiały. Po wojnie starano się je jak najszybciej uporządkować i zorganizować na nowo ekspozycję. Została otwarta już 1 grudnia 1945 roku. Cztery lata później  płockie muzeum  decyzją Ministerstwa Kultury i Sztuki upaństwowiono i podporządkowano Muzeum Narodowemu w Warszawie. Placówka nosiła wówczas nazwę Muzeum Mazowsza Płockiego.

Lata 50. i początek lat 60. to dla muzeum trudny okres, w którym borykało się z problemami  finansowymi. Mimo to, w wyniku prac organizacyjnych, prowadzonych pod kierownictwem Krystyny Mierzejewskiej-Hejke otwierano kolejne działy: archeologii (1952), przyrody (1953), geologii (1954) i historii (1955).

Muzeum Mazowieckie

Nowe perspektywy rozwoju muzeum pojawiły się wraz z planami budowy w Płocku Kombinatu Petrochemicznego. Podjęto wówczas decyzję o remoncie i adaptacji Zamku Książąt Mazowieckich na nową siedzibę dla zbiorów.  W 1963 roku ustalono statut płockiej placówki i nadano jej obowiązującą do dzisiaj nazwę Muzeum Mazowieckie w Płocku. Określając profil działalności muzeum w 1968 roku zdecydowano, że będzie ono gromadziło zbiory ilustrujące dzieje Mazowsza oraz niezbyt cenioną wtedy sztukę secesyjną.  Dodanie nowej specjalizacji, odnoszącej się do sztuki przełomu XIX i XX wieku, było wynikiem wyjątkowego powodzenia wystawy czasowej „Secesja w Polsce“, zorganizowanej przez muzeum w 1967 roku. Ekspozycja ta stanowiła pierwszą muzealną prezentację sztuki secesyjnej w Polsce. 16 maja 1973 roku nowa siedziba muzeum, w której zaprezentowano wystawy: etnograficzną, archeologiczną, historyczną i sztuki secesyjnej, została otwarta.

Od 2005 roku Muzeum  Mazowieckie znajduje się w kamienicy przy Tumskiej 8. To jeden z nielicznych secesyjnych gmachów w mieście, któremu przywrócono świetność. Podwórko kamienicy przykryto szklanym dachem.

Oddziały

Od 2013 roku oddziałem muzeum jest Muzeum Żydów Mazowieckich, mieszczące się w odrestaurowanym budynku małej synagogi przy ulicy Kwiatka 7. Prezentowana tam wystawa stała dokumentuje dzieje osadnictwa żydowskiego na ziemiach polskich, szczególnie na Mazowszu. W Muzeum Żydów Mazowieckich obejrzymy m.in. szafę na rodały Aaron ha kodesz.

W 2015 roku, po remoncie muzealnego Spichlerza przy ul. Kazimierza Wielkiego 11B, otwarte zostały ekspozycje etnograficzne „Kultura Mazowsza w ludowej wizji świata” i „Sztuka Dalekiego Wschodu. Płockie skarby buddyjskiej Azji”. Muzealny Spichlerz może poszczycić się m.in. zbiorem najwyższej klasy drzeworytów japońskich autorstwa Hiroshige i Hokusaia z „Wielką Falą w Kanagawa” na czele oraz jedyną w Europie muzealną kolekcją koreańskiego malarstwa świątynnego Taenghwa.

Od 2018 roku oddziałem Muzeum Mazowieckiego w Płocku jest Muzeum Wisły Środkowej i Ziemi Wyszogrodzkiej, które zajmuje budynek dawnego Oddziału Towarzystwa Naukowego Płockiego w Wyszogrodzie  (ul Rynek 1). Placówka zbiera i dokumentuje zabytki związane z żeglugą, handlem i obyczajami ludzi zamieszkujących tereny Środkowej Wisły oraz obszar dawnej ziemi wyszogrodzkiej.

W 2018 roku otwarto jeszcze jeden oddział – Skansen Osadnictwa Nadwiślańskiego w Wiączeminie Polskim, który pokazuje największą w Polsce kolekcję artefaktów związanych z osadnictwem olenderskim na Mazowszu (m.in. meble pokojowe i kuchenne, sprzęty gospodarstwa domowego, wyposażenie suszarni i powidlarni), udostępnionych w zabudowaniach gospodarskich. Na terenie skansesnu można zobaczyć również wyremontowany dawny kościół ewangelicko-augsburski, cmentarz i szkołę.

Muzeum secesji

Ze względu na największą ekspozycję poświęconą sztuce secesji, płockie muzeum nazywane jest często „muzeum secesji“. Niezwykle interesująca wystawa mieści się na 4 piętrach kamienicy secesyjnej przy ul. Tumskiej 8 i zawiera aranżację wnętrz mieszczańskich (10 pokoi), sale rzemiosła artystycznego – szkła, ceramiki, metalu, biżuterii – galerię malarstwa i rzeźby okresu Młodej Polski oraz medalierstwa z przełomu XIX i XX wieku.

Znaczące miejsce w pokazie posiada prezentacja sztuki okresu Młodej Polski z jej czołowymi przedstawicielami, reprezentującymi środowiska artystyczne Krakowa, Lwowa i Warszawy. Możemy zobaczyć obraz Stanisława Wyspiańskiego, Józefa Mehoffera, Jacka Malczewskiego, Leona Wyczółkowskiego, Wojciecha Weissa, Jana Stanisławskiego, Władysława Podkowińskiego, Józefa Pankiewicza, Teodora Axentowicza, Stanisława Czajkowskiego, Edwarda Okunia, Włodzimierza Tetmajera i szkic olejny „Szału“ Władysława Podkowińskiego z 1893 r. Rzeźbę reprezentują: Konstanty Laszczka, Wacława Szymanowski (projekt pomnika Fryderyka Chopina do Łazienek Królewskich w Warszawie), Ksawery Dunikowski, Henryk Kuna.

Ekspozycja dowodzi, że styl secesyjny objął swym zasięgiem wszystkie dziedziny sztuk plastycznych i użytkowych. Do aranżacji wnętrz użyto autentycznych obiektów z epoki.  Budynek został także dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych.

Pod koniec 2010 roku w Kamienicy przy Tumskiej 8 została otwarta nowocześnie zaaranżowana wystawa „X Wieków Płocka. Płock w przestrzeni kulturowej Mazowsza, Polski, Europy”. Zajmuje trzy piętra budynku i przedstawia 1000 lat bogatej historii miasta Płocka. Na ekspozycji znajduje się m.in. fidel płocka – instrument strunowy z XVI wieku, wyłowiony z Wisły pod Płockiem w 1937 r. dwumetrowy jesiotr czy fragment rury wodociągowej z XVI wieku.

Muzeum art déco

4 września 2021 roku Muzeum Mazowieckie udostępniło zwiedzającym jeszcze jeden oddział – kamienicę przy Kolegialnej 6, wyremontowaną i zaadaptowaną dzięki wsparciu Samorządu Województwa Mazowieckiego oraz środkom przekazanym z Unii Europejskiej. Wystawa stała „Sztuka dwudziestolecia międzywojennego – art déco” zajmuje przestrzeń wielkości 1100 metrów. Zwiedzających wita miasto nocą z architekturą rysowaną świetlnym mappingiem. Zwiedzający obejrzą na niej m.in. aranżacje wnętrz mieszkalnych, galerię designu, w której podziwiać można bogatą kolekcję szkła cenionych polskich hut,  biżuterię, ceramikę, stroje z epoki, obrazy. Ozdobą ekspozycji są: oryginalny obraz Tamary Łempickiej „Martwa natura” oraz czerwony kabriolet Jowett z 1926 roku.

Ekspozycja „Sztuka dwudziestolecia międzywojennego – art déco” koncentruje się na przejawach polskiego art déco, ale uwzględnia też europejskie i światowe przykłady. Prezentowane rzemiosło artystyczne nawiązuje do budowanej przez Muzeum Mazowieckie kolejnej kolekcji – wzornictwa.

Program wydarzeń realizowanych w ramach jubileuszu

3 września 2021 – otwarcie wystawy „Sztuka dwudziestolecia międzywojennego – art déco” przy ul. Kolegialnej 6 w Płocku.

Cykl wydarzeń związanych z jubileuszem Muzeum Mazowieckiego otwiera premiera jego nowej wystawy stałej „Sztuka dwudziestolecia międzywojennego – art déco”. Wystawa mieszcząca się na dwóch piętrach zabytkowej kamienicy w historycznym sercu Płocka to efekt 15 lat pracy nad budowaniem największej w kraju kolekcji sztuki okresu międzywojnia. Wystawa zaaranżowana z rozmachem i w duchu nowoczesności  oddaje rozkwit polskiego wzornictwa w owym okresie. Prezentuje m.in. dzieła Tamary Łempickiej i Zofii Stryjeńskiej. Atrakcją dla zwiedzających jest z pewnością oryginalny kabriolet z 1926 roku, „przymierzalnia” strojów art déco i kino Odeon z pięknym neonem. Ekspozycji  art déco towarzyszą: wystawa pokonkursowa fotografii inspirowanych twórczością Tamary Łempickiej, warsztaty dla dzieci, koncert jazzowy.

21 września, ul. Tumska, otwarcie wystawy planszowej poświeconej historii muzeum.

7 października 2021, godz. 10.00, ul. Kolegialna 6 – sesja naukowa „Muzea regionalne na Mazowszu i w Polsce Centralnej – nowe wyzwania, najnowsze osiągnięcia”.

Referaty wygłoszą:

- Leonard Sobieraj  – dyrektor Muzeum Mazowieckiego w Płocku,

- Dominik Płaza –  dyrektor Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi,

- Marek Piotrowski – kierownik Muzeum Małego Miasta w Bieżuniu (oddział Muzuem Wsi Mazowieckiej w Sierpcu),

- Maria Samsel – dyrektor Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce,

- Tomasz Kordala – zastępca dyrektora Muzeum Mazowieckiego w Płocku,

- Piotr Stasiak – zastępca dyrektora Muzeum Regionalnego w Kutnie,

- Monika Salamon-Miłoboszewska – zastępca dyrektora Muzeum Romantyzmu w Opinogórze

15 października 2021 –  gala jubileuszowa w Teatrze Dramatycznym:

- recital Waldemara Malickiego

- koncert Małgorzaty Walewskiej z udziałem Płockiej Orkiestry Symfonicznej

Kolegialna 6:  wernisaż wystawy czasowej powojennego designu.

Muzeum ma w planach wystawę stałą poświęconą temu tematowi. Trwa budowa kolekcji, która obejmie  historię sztuki i wzornictwa od czasu secesji, przez art  déco po czasy powojenne. 

9 listopada – otwarcie wystawy stałej „Płocczanie XX wieku”.

Ekspozycja prezentować będzie sylwetki zasłużonych płocczan i osób związanych z miastem. Jej główni bohaterowie to Władysław Broniewski i Mira Zimińska-Sygietyńska. Na wystawie poznać będzie można bliżej sylwetki kilkudziesięciu wielkich płocczan. Nowocześnie zaaranżowana przestrzeń, przywołująca formą szklane domy z „Przedwiośnia” Żeromskiego, łączyć będzie stoiska multimedialne, ekspozytory z fotografiami, opisami i dokumentami oraz osobiste pamiątki po zasłużonych mieszkańcach Płocka. Historię miasta przeglądającego się w rzece (błyszcząca tafla Wisły znajdzie się na ekspozycji) poznamy poprzez wspomnienia ludzi. Osobna przestrzeń poświęcona jest Franciszce i Stefanowi Themersonom.

Listopad 2021 – luty 2022 – otwarcie nowych wystaw stałych przy ul. Tumskiej 8. 

W dotychczasowej sali wystaw czasowych Muzeum Mazowieckiego w Kamienicy Secesyjnej zaprezentowana będzie wystawa stała malarstwa i rzeźby niezwykłego artysty działającego na przełomie wieków XIX i XX, Bolesława Biegasa.

Inne nowości to:  kolekcja strojów i akcesoriów mody z przełomu XIX i XX wieku, zaaranżowana na wzór sklepiku modniarskiego. Mieścić będzie się na drugim piętrze. Wystrój wnętrza domu mody stanowią oryginalne meble sklepowe z 1906 r. Przy Tumskiej 8 zostanie otwarta wystawa sreber i platerów firm warszawskich.

Grudzień 2021 - styczeń 2022 – wydanie albumu „X wieków Płocka”.

Album „X wieków Płocka” jest drugim z cyklu wydawnictw poświęconych zbiorom Muzeum Mazowieckiego w Płocku. Pierwszy wydany w roku 2018 opowiadał o wystawie „Secesja”). „X wieków” Płocka zaprezentuje historię miasta poprzez regionalne zbiory MMP – obiekty archeologiczne, historyczne i numizmatyczne.

Spotkanie - podziękowanie dla przyjaciół MMP.